Sáng ngày 10-8-2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội tiến hành phiên thảo luận tại Hội trường đối với Dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Đại biểu Chamaléa Thị Thủy - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa bày tỏ sự nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 27-NQ/TW và Nghị quyết số 66-NQ/TW. Đồng thời, đại biểu đã đề xuất nhiều giải pháp thực tế nhằm nâng cao tính khả thi của dự thảo Luật.

 

Bà Chamaléa Thị Thủy - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc

Sở Dân tộc và Tôn giáo, đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa phát biểu tại Hội trường

Bảo đảm quyền tiếp cận ngôn ngữ và công lý bình đẳng cho đồng bào dân tộc thiểu số 

Đại biểu chỉ ra rằng, bất cập trong thi hành Luật năm 2013 là chưa thể hiện rõ nguyên tắc ưu tiên quan tâm đến người dân tộc thiểu số (DTTS) và chưa bảo đảm quyền tiếp cận ngôn ngữ trong hòa giải. Thực tế, khi xảy ra mâu thuẫn, đồng bào DTTS thường e ngại, gặp rào cản do không thể bày tỏ hết tâm tư bằng tiếng phổ thông, gây lúng túng cho hòa giải viên khi giải quyết.

Trước thực trạng đó, đại biểu đánh giá rất cao việc Dự thảo Luật sửa đổi đã bổ sung nguyên tắc tại Khoản 8 Điều 4, quy định tiếng nói và chữ viết dùng trong hòa giải ở cơ sở là tiếng Việt, đồng thời các bên có quyền dùng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Bên cạnh đó, dự thảo cũng đưa vào quy định bắt buộc đối với địa bàn có nhiều đồng bào DTTS thì tổ hòa giải phải có hòa giải viên là người DTTS. Việc khuyến khích người uy tín, già làng, trưởng bản tham gia hỗ trợ hòa giải tại Khoản 1 Điều 5 và Khoản 1 Điều 18 được xem là bước đi đột phá, tôn trọng bản sắc văn hóa và quyền bình đẳng của đồng bào.

Từ thực tiễn tỉnh Khánh Hòa với các địa bàn miền núi đông đồng bào dân tộc, đại biểu kiến nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế bồi dưỡng, cung cấp tài liệu hòa giải bằng tiếng DTTS hoặc hỗ trợ kinh phí bố trí người phiên dịch một cách thực chất hơn, tránh các quy định mang tính hình thức do địa phương thiếu nguồn lực thực hiện.

Cần linh hoạt ứng dụng công nghệ và hoàn thiện cơ chế chỉ định hòa giải viên

Đại biểu đánh giá cao về việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong hoạt động hòa giải trực tuyến vì đây là xu thế tất yếu nhằm giảm chi phí và tăng tính minh bạch. Tuy nhiên, tại các xã vùng cao và vùng đồng bào DTTS, hạ tầng số còn yếu và năng lực tiếp cận công nghệ của các hòa giải viên lớn tuổi còn hạn chế. Vì vậy, đại biểu kiến nghị Luật cần có quy định linh hoạt về lộ trình áp dụng cũng như chính sách hỗ trợ hạ tầng số phù hợp với từng địa bàn khó khăn.

Bên cạnh đó, đại biểu đặc biệt ủng hộ việc bổ sung cơ chế "Chỉ định hòa giải viên" tại Điều 9 của dự thảo Luật nhằm kịp thời kiện toàn tổ hòa giải trong các trường hợp bầu bổ sung không đạt, bầu lại không thành hoặc gặp sự kiện bất khả kháng (như thiên tai, dịch bệnh). Điều này giúp bảo đảm hoạt động giải quyết tranh chấp tại cơ sở không bị gián đoạn.

Tuy nhiên, để giữ vững bản chất tự quản và dân chủ của tổ hòa giải, đại biểu đề xuất bổ sung quy định: việc chỉ định hòa giải viên phải có sự bàn bạc, thống nhất và lấy ý kiến của các tổ chức chính trị - xã hội thành viên của Mặt trận ở thôn, tổ dân phố (như Chi hội Phụ nữ, Thanh niên, Chi hội Cựu chiến binh, Hội Người cao tuổi...) cùng đại diện cộng đồng dân cư về danh sách nhân sự dự kiến trước khi trình Chủ tịch UBND cấp xã công nhận.

Đại biểu Chamléa Thị Thủy nhấn mạnh: hòa giải ở cơ sở là một thiết chế nhân văn sâu sắc, mang đậm bản sắc văn hóa tự quản của người Việt Nam. Việc hoàn thiện dự thảo Luật lần này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp pháp luật mà còn củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc./.

 
Thúy Sương