Hỏi: Thế nào là giao dịch dân sự vô hiệu và hậu quả pháp lý trong trường hợp một bên chủ thể đã chết (đối với cá nhân) hoặc tổ chức đã chấm dứt.
Trọng Khôi – Cam Ranh
Theo quy định tại Điều 122 của Bộ luật dân sự năm 2015 về Giao dịch dân sự vô hiệu thì “Giao dịch dân sự vô hiệu khi không có một trong các điều kiện được quy định tại Điều 117 của Bộ luật này thì vô hiệu, trừ trường hợp Bộ luật này có quy định khác”.
Điều 117 quy định về Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự:
“1. Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây:
a. Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;
b. Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;
c. Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội;
2. Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch trong trường hợp pháp luật có quy định".
Như vậy, đối với trường hợp trên thì:
- Giao dịch dân sự mà có một bên chủ thể bị chết hay một bên chủ thể là tổ chức đã chấm dứt theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền thì đây là giao dịch dân sự có điều kiện. Nếu điều kiện này xuất hiện nghĩa là: giao dịch có thỏa thuận nếu một khi các bên chủ thể bị chết (nếu là cá nhân) hay là tổ chức đã chấm dứt hoạt động theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì giao dịch vô hiệu thì lúc này giao dịch đó mới vô hiệu.
- Đối với giao dịch dân sự thông thường mà khi có một bên chủ thể bị chết hay một bên chủ thể là tổ chức đã chấm dứt theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền thì giao dịch dân sự đó hoàn toàn không vô hiệu vì nó không vi phạm các điều kiện của giao dịch dân sự của Điều 117 BLDS 2015.
Nếu giao dịch dân sự có điều kiện thì hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu đó được giải quyết như sau:
Căn cứ theo Điều 131 quy định về Hậu quả pháp lý của giao dịch vô hiệu:
1. Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm xác lập.
2. Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
Trường hợp không hoàn trả được bằng hiện vật thì trị giá thành tiền để hoàn trả.
3. Bên ngay tình trong việc thu hoa lợi, lợi tức không phải hoàn trả lại hoa lợi, lợi tức đó.
4. Bên có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường thiệt hại.
5. Việc giải quyết hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu liên quan đến quyền nhân thân do Bộ luật này, luật khác có liên quan qua định.
Luật gia – Phan Gia Ngọc