Tiếp xúc cử tri là một trong những hoạt động rất quan trọng của người đại biểu HĐND, là cầu nối giữa đại biểu HĐND với cử tri và cơ quan nhà nước. Việc tiếp xúc cử tri được quy định khá cụ thể tại Điều 94, Luật Tổ chức chính quyền địa phương: “Đại biểu HĐND phải liên hệ chặt chẽ với cử tri ở đơn vị bầu ra mình, chịu sự giám sát của cử tri, có trách nhiệm thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng của cử tri...”. Về cơ bản, việc tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND đặt ra hai vấn đề:
Thứ nhất: Cử tri chủ động trực tiếp chuẩn bị những kiến nghị đề xuất của mình phản ánh tới đại biểu HĐND, đại biểu HĐND lắng nghe những ý kiến, kiến nghị phản ánh của cử tri và tổng hợp, tiếp thu có chọn lọc những ý kiến đó.
Thứ hai: Đại biểu HĐND chủ động chuẩn bị những nội dung cần tiếp xúc để tiếp xúc với cử tri, cử tri nghe người đại biểu của mình báo cáo.
Hai vấn đề trên liên quan chặt chẽ với nhau thể hiện mối quan hệ giữa đại biểu HĐND với cử tri. Đồng thời, thể hiện rõ quan hệ giám sát giữa người đại biểu HĐND với cử tri. Thực tế tại địa bàn tỉnh Khánh Hòa, đa số đại biểu HĐND đã phát huy tốt vai trò, trách nhiệm của mình trong việc nắm bắt, tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của cử tri ở địa bàn ứng cử, tiếp thu ý kiến, kiến nghị của cử tri tại hội nghị tiếp xúc cử tri, qua đó tổng hợp và kiến nghị các ngành chức năng xem xét, giải quyết.
Tuy nhiên, hầu hết đại biểu chỉ mới giữ mối quan hệ với cử tri ở đơn vị bầu ra mình thông qua việc tiếp xúc trước và sau kỳ họp. Bên cạnh đó, dù các đại biểu HĐND đã có nhiều cố gắng đổi mới trong hoạt động tiếp xúc cử tri nhưng vẫn còn nhiều hạn chế nhất định, một số đại biểu HĐND không thể nắm bắt, thu thập hết ý kiến, nguyện vọng của nhân dân; chưa giải đáp được nhiều ý kiến cử tri tại cuộc họp, đại biểu chưa cập nhật hết tình hình của tỉnh do công tác chuẩn bị chưa tốt, do hoạt động kiêm nhiệm và năng lực trình độ của đại biểu khác nhau; việc tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, theo lĩnh vực còn hạn chế, chưa đáp ứng hết yêu cầu và nguyện vọng như cử tri mong đợi.
Từ thực tế trên, muốn nâng cao chất lượng tiếp xúc cử tri cần đổi mới nhận thức về vị trí, vai trò, quyền hạn của đại biểu HĐND, qua đó thể hiện trách nhiệm của đại biểu dân cử, vừa làm rõ trách nhiệm của cơ quan chức năng trong giải quyết các vấn đề mà cử tri quan tâm. Chính vì vậy, để việc tiếp xúc với cử tri thật sự là đợt sinh hoạt chính trị - xã hội sâu rộng, kịp thời lắng nghe hết những ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của nhân dân toàn diện hơn trên các mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Thường trực HĐND tỉnh Khánh Hòa đã nghiên cứu đổi mới hình thức hoạt động tiếp xúc cử tri theo hướng mở rộng nhiều hình thức gặp gỡ, tiếp xúc cử tri, đặc biệt tổ chức tiếp xúc cử tri theo chuyên đề để thu thập, ghi nhận được nhiều kiến nghị, đề xuất chuyên sâu về chuyên môn nghiệp vụ theo ngành nghề, lĩnh vực có liên quan đến đời sống nhân dân trong tỉnh. Mục đích của tiếp xúc cử tri theo chuyên đề là để nghe cử tri phản ánh hoặc tham gia ý kiến, bàn luận về một vấn đề đã chọn trước. Đây là dịp để cử tri phản biện về một chủ trương, chính sách hoặc giải pháp cụ thể nào đó mà Hội đồng nhân dân dự kiến sẽ quyết định. Tiếp xúc cử tri theo chuyên đề giúp cho công tác thẩm tra các báo cáo, tờ trình của Uỷ ban nhân dân tỉnh có chất lượng hơn. Qua tiếp xúc cử tri chuyên đề, Hội đồng nhân dân tỉnh có những quyết sách đúng đắn trong việc ban hành các Nghị quyết phù hợp với thực tiễn, góp phần thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Thời gian qua, Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh đã tổ chức 04 cuộc tiếp xúc cử tri theo chuyên đề đạt kết quả khá điển hình như: Tiếp xúc cử tri là giới báo chí, tiếp xúc với giới văn nghệ sĩ và tiếp xúc với đội ngũ cán bộ quản lý trường Đại học Khánh Hòa, nội dung kiến nghị chủ yếu liên quan đến chế độ chính sách, kinh phí hoạt động; phân bổ biên chế; đầu tư thêm trang thiết bị, cơ sở vật chất. Riêng đối với tiếp xúc cử tri là đại diện những người làm nghiên cứu khoa học và kỷ thuật của Liên hiệp các hội Khoa học và Kỷ thuật; qua đó đã nghe nhiều đại biểu ý kiến, kiến nghị đến hoạt động tư vấn phản biện của Liên hiệp hội liên quan đến các dự án, quy hoạch treo; bố trí tái định cư cho những người bị thu hồi đất phục vụ các dự án trong thời gian qua..v.v. Theo đại biểu, thông tin 2 chiều giữa cơ quan phản biện và cơ quan nhà nước chưa đầy đủ, chưa có sự trao đổi, phản hồi lại các nội dung phản biện nên phần nào ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện. Đại biểu đề nghị có giải pháp để hoạt động giám sát hiệu quả, tăng cường giám sát lĩnh vực môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm và một số ý kiến về công tác quy hoạch, triển khai các dự án phát triển đô thị.
Tại các buổi tiếp xúc cử tri chuyên đề, Thường trực HĐND tỉnh đã ghi nhận những mong muốn, nguyện vọng chính đáng của cử tri đối với lãnh đạo tỉnh và giải đáp trực tiếp những vấn đề thuộc thẩm quyền, đồng thời chỉ đạo Văn phòng tổng hợp những kiến nghị không thuộc thẩm quyền đề nghị các ngành chức năng và Ủy ban nhân dân tỉnh giải trình và giải quyết thỏa đáng.
Thực tiễn cho thấy, ưu điểm lớn nhất của tiếp xúc cử tri chuyên đề là xác định, phân loại được đối tượng tham gia tiếp xúc phù hợp với nội dung cần phổ biến hoặc lấy ý kiến góp ý. Như vậy, sẽ giảm bớt cảm giác mệt mỏi của những người không muốn nghe, thu hút được đối tượng cần tham dự, tập trung lắng nghe, tư duy và góp ý sâu hơn, rộng hơn trước một dự thảo chính sách mà đại biểu cần thu thập ý kiến. Và trên cơ sở xác định được nội dung, đối tượng tiếp xúc chuyên đề, đại biểu sẽ chủ động về thời gian, chọn lọc các nội dung sẽ báo cáo, trình bày cũng như các thành phần mời tham dự buổi tiếp xúc, từ đó buổi tiếp xúc sẽ tập trung, sôi nổi và hiệu quả hơn. Thường trực HĐND tỉnh Khánh Hòa nhận thấy cần thiết có những cuộc tiếp xúc cử tri theo chuyên đề phù hợp. Đặc biệt trong thời gian tới, Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh sẽ mở rộng đối tượng tiếp xúc là các nhà doanh nghiệp, tổ chức Hội nông dân, các tổ chức đoàn thể và các nhóm đối tượng già làng, trưởng bản là người đồng bào dân tộc thiểu số..vv.. trước lúc tiến hành giám sát hoặc ban hành một Nghị quyết chuyên đề liên quan thì chắc chắn hiệu quả giám sát sẽ thuyết phục hơn và hiệu lực Nghị quyết nhanh chóng có tác dụng trong cuộc sống, góp phần tạo niềm tin vững chắc của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý điều hành của chính quyền địa phương các cấp trong tình hình mới.
Nguyễn Văn Bình