Thực hiện Nghị quyết số 59/NQ-HĐND ngày 19/7/2022 của HĐND tỉnh Khánh Hòa về Chương trình giám sát của HĐND tỉnh năm 2023, trong quý IV/2023, Đoàn Giám sát của HĐND tỉnh đã tiến hành giám sát chuyên đề “Việc triển khai thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa” từ năm 2021 đến 9/2023. Cộng tác viên (CTV) Trang thông tin điện tử Đại biểu nhân dân Khánh Hòa đã có cuộc phỏng vấn bà Lê Thị Mai Liên - Ủy viên Thường trực HĐND tỉnh, Trưởng ban Dân tộc HĐND tỉnh, Phó Trưởng đoàn giám sát về tình hình triển khai, kết quả thực hiện, những tồn tại hạn chế và các kiến nghị, đề xuất của Đoàn giám sát.

CTV: Xin bà cho biết, các Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) đã triển khai và có tác động như thế nào đến các huyện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS) trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa?

Bà Lê Thị Mai Liên: Giai đoạn 2021 - 2025, các Chương trình MTQG triển khai thực hiện ở vùng đồng bào DTTS và miền núi trên địa bàn tỉnh gồm có Chương trình Phát triển kinh tế - xã hội (KT - XH) vùng đồng bào DTTS và miền núi; Chương trình Giảm nghèo bền vững và Chương trình Xây dựng nông thôn mới. Các Chương trình này được triển khai tại 28 xã gồm 05 xã khu vực I, 03 xã khu vực II, 15 xã khu vực III, với tổng số 66 thôn đặc biệt khó khăn. Trong 28 xã thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi có 19 xã thuộc phạm vi thực hiện của 03 Chương trình.

Về nguồn vốn thực hiện, đối với tỉnh Khánh Hoà, Thủ tướng Chính phủ giao mục tiêu, nhiệm vụ và kế hoạch vốn đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách Trung ương giai đoạn 2021 - 2025 tại Quyết định số 652/QĐ-TTg ngày 28/5/2022. Kế hoạch phân bổ vốn 03 Chương trình MTQG chiếm 62,8% tổng vốn 03 Chương trình trên địa bàn toàn tỉnh; trong đó, tổng kế hoạch phân bổ vốn 5 năm 2021 - 2025: 1.450,7 tỷ đồng, đã thực hiện phân bổ trong 03 năm (2021 - 2023): 705,9 tỷ đồng, chiếm 48,6% kế hoạch vốn 05 năm; thực hiện phân bổ khoảng cuối năm 2022 và 6 tháng đầu năm 2023. Nguồn vốn được cân đối, bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn, kế hoạch tài chính 05 năm, dự toán ngân sách nhà nước hằng năm theo từng nguồn vốn và cơ bản đảm bảo để các địa phương triển khai thực hiện. Việc phân bổ vốn có trọng tâm, trọng điểm, thống nhất về mục tiêu, cơ chế, chính sách, có sự phân cấp trong quản lý đầu tư, phù hợp với thực tế của các địa phương và đảm bảo tỷ lệ vốn đối ứng theo quy định.

Đến nay, các Chương trình đã nhận được sự đồng thuận, ủng hộ, hợp tác của các tổ chức, đơn vị, Nhân dân, kết quả bước đầu khả quan như: Hệ thống cơ sở hạ tầng được đầu tư, nâng cấp và làm mới, tạo thuận lợi cho Nhân dân đi lại, giao thương hàng hóa, sản xuất có hiệu quả; đời sống đồng bào các dân tộc ngày càng cải thiện; chất lượng giáo dục và đào tạo nâng cao; hoạt động văn hóa thể thao phát triển; việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc được quan tâm; các chính sách an sinh xã hội thực hiện kịp thời cho các đối tượng chính sách, hộ nghèo, cận nghèo là đồng bào các DTTS; nhận thức của đồng bào các dân tộc được nâng lên, chủ động vươn lên thoát nghèo; cảnh quan, môi trường ngày càng cải thiện, diện mạo nông thôn ngày càng khang trang; hệ thống chính trị được củng cố, trật tự, an toàn xã hội ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa được ổn định…

CTV: Bà có đánh giá như thế nào về công tác chỉ đạo điều hành, triển khai thực hiện các Chương trình MTQG của UBND các cấp, các ngành?

Bà Lê Thị Mai Liên: Qua việc giám sát trực tiếp tại các địa phương, làm việc với UBND các cấp và các sở, ban, ngành được giao chủ trì của từng Chương trình, công tác chỉ đạo điều hành, triển khai thực hiện các Chương trình MTQG được các đơn vị, địa phương xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong kế hoạch phát triển KT - XH toàn tỉnh nói chung và vùng đồng bào DTTS, miền núi nói riêng. Từ cấp tỉnh đến cấp huyện, xã đều đã thành lập Ban Chỉ đạo, bộ máy giúp việc; ban hành quy chế hoạt động, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng thành viên; quan tâm theo dõi, kiểm tra, nắm bắt kịp thời khó khăn, vướng mắc, chủ động hướng dẫn giải quyết những nội dung thuộc thẩm quyền. Trong đó, đối với hệ thống văn bản hướng dẫn triển khai thực hiện thuộc trách nhiệm của các cấp, các ngành được ban hành cơ bản đầy đủ, đồng bộ, thống nhất. Bên cạnh đó UBND các cấp, các ngành cũng đã tổ chức nhiều cuộc họp, hội nghị để nắm bắt, chỉ đạo và phân công các cơ quan, đơn vị, cán bộ hướng dẫn thực hiện; có sự phối hợp chặt chẽ từ khâu xây dựng kế hoạch triển khai, đề xuất, tổng hợp, thẩm định phân bổ vốn đến tổ chức thực hiện, giải ngân, kiểm tra, giám sát….

Nhìn chung, dưới sự chỉ đạo của cấp ủy đảng, phối hợp của các sở, ban, ngành cấp tỉnh và sự quan tâm, sát sao của chính quyền địa phương, dự án, chính sách của các Chương trình bao phủ tất cả lĩnh vực của đời sống xã hội và có tác động thúc đẩy phát triển toàn diện vùng đồng bào DTTS và miền núi trên địa bàn tỉnh; góp phần hoàn thành mục tiêu, các nhiệm vụ và giải pháp phát triển KT - XH, nhất là thực hiện chính sách dân tộc như theo Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 08/01/2022 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 55/2022/QH15 ngày 16/6/2022 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển kinh tế xã hội tỉnh Khánh Hòa; Chương trình hành động số 30-CTr/TU ngày 23/02/2022 của Tỉnh ủy về thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 08/01/2022 của Bộ Chính trị đề ra.

CTV: Xin bà cho biết kết quả thực hiện đối với từng Chương trình MTQG cụ thể

Bà Lê Thị Mai Liên: Tổng thể kết quả triển khai thực hiện các Chương trình, bước đầu đạt được một số kết quả tích cực, góp phần nâng cao nhận thức, huy động sự vào cuộc của hệ thống chính trị, người dân, doanh nghiệp trong việc phát triển KT - XH, giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới vùng đồng bào DTTS và miền núi trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.

Thứ nhất, đối với Chương trình MTQG Phát triển KT - XH vùng đồng bào DTTS và miền núi

Về nguồn vốn, kết quả giải ngân đến hết tháng 9/2023 đạt khoảng 55,2%. Qua hơn 02 năm triển khai thực hiện, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng, phối hợp của các sở, ban, ngành cấp tỉnh cùng chính quyền địa phương, Chương trình đã đạt được một số chỉ tiêu so với kế hoạch giai đoạn 2021 - 2025 đề ra như: thu nhập bình quân của đồng bào DTTS trên 28 triệu đồng/người/năm; 100% hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia; 100% thôn có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa; tỷ lệ đồng bào DTTS tham gia bảo hiểm y tế đạt 99,6%; tỷ lệ người có uy tín trong đồng bào DTTS được bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh đạt 100%....

Mặc dù với kết quả hơn 02 năm đạt được như nêu trên, nhưng tỷ lệ thực hiện nguồn vốn đến nay mới chỉ đạt 41,6% và hiện có 07/10 Dự án và một số Tiểu dự án còn chậm hoặc chưa triển khai thực hiện được, do đó đòi hỏi cần có sự quyết liệt hơn nữa trong công tác chỉ đạo, điều hành và sự phấn đấu nỗ lực trong quá trình triển khai thực hiện của các cấp, các ngành và các địa phương thời gian đến.

Thứ hai, đối với Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững

Về nguồn vốn, kết quả giải ngân kế hoạch vốn đến hết tháng 9/2023 đạt khoảng 54,4%. Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững được triển khai thực hiện trên địa bàn 02 huyện miền núi: Khánh Sơn, Khánh Vĩnh. Các địa phương đã tích cực tổ chức thực hiện các Dự án, Tiểu dự án. Kết quả có hơn 04/07 Dự án, Tiểu dự án đang triển khai thực hiện, 01 Dự án đang chuyển đổi đơn vị chủ trì thực hiện. Một số chỉ tiêu của Chương trình đã đạt kết quả cao so với kế hoạch giai đoạn 2021 - 2025 đề ra như: tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào DTTS giảm bình quân 6%; trong đó giảm tỷ lệ nghèo đa chiều huyện Khánh Sơn đạt khoảng 7,32%, huyện Khánh Vĩnh đạt khoảng 7,72%; tỷ lệ xã có đường ô tô đến trung tâm xã được rải nhựa hoặc bê tông đạt 100%; tỷ lệ đồng bào DTTS được xem truyền hình, nghe đài phát thanh đạt 100%; tỷ lệ học sinh các cấp học đến trường đạt bình quân trên 98,5%; lao động trong độ tuổi được đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu, điều kiện của người DTTS đạt 65,8/70%....

Đến nay, các huyện đã được hỗ trợ đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng KT - XH liên kết vùng, phục vụ dân sinh, sản xuất, thương mại, lưu thông hàng hóa và cung cấp các dịch vụ xã hội cơ bản. Ưu tiên đầu tư cho cơ sở hạ tầng thiết yếu: đường giao thông, trường học, cơ sở y tế, cầu, hạ tầng điện, công trình thủy lợi....

Thứ ba, đối với Chương trình MTQG Xây dựng nông thôn mới

Năm 2022 là năm đầu tiên thực hiện Bộ tiêu chí Chương trình MTQG Xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025. Tỉnh Khánh Hòa thực hiện Chương trình với 100% nguồn vốn địa phương. Kết quả giải ngân đến hết tháng 9/2023 đạt khoảng 100%. Chương trình thực hiện tại địa bàn 26 xã, có 11 nội dung thành phần đã được UBND tỉnh, các cấp, các ngành chỉ đạo triển khai thực hiện đồng bộ, toàn diện, gắn với việc thực hiện 19 tiêu chí nông thôn mới. Các nội dung thành phần thực hiện theo đúng yêu cầu đề ra. Đến tháng 9/2023, số tiêu chí về nông thôn mới đạt chuẩn bình quân chung trên địa bàn 26 xã là 11,3 tiêu chí/xã; có 02/26 xã đạt chuẩn nông thôn mới, bằng 20% kế hoạch; 06 xã đạt 13 tiêu chí, 04 xã đạt 12 tiêu chí, 11 xã đạt 11 tiêu chí, 04 xã đạt 10 tiêu chí, 01 xã đạt 08 tiêu chí. Các xã chưa đạt nông thôn mới ở các địa phương đa phần là các xã nghèo, xuất phát điểm thấp.

CTV: Qua quá trình giám sát, xin bà cho biết một số khó khăn, tồn tại, hạn chế trong triển khai thực hiện?

Bà Lê Thị Mai Liên: Quá trình thực hiện các Chương trình MTQG ở vùng đồng bào DTTS và miền núi tồn tại một số khó khăn, hạn chế như:

Một số văn bản của Trung ương hướng dẫn chậm, thiếu tính kế thừa; nội dung chưa quy định rõ, hướng dẫn khó thực hiện, có tính chất trùng nhau nhưng hướng dẫn khác nhau, chưa kịp thời sửa đổi nên việc tham mưu, ban hành các văn bản của UBND các cấp, các ngành chưa kịp thời, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các Chương trình. Đến nay đã hơn nửa giai đoạn thực hiện các Chương trình, nhưng còn một số Dự án, Tiểu Dự án chưa triển khai được; kết quả thực hiện còn thấp, nhất là các Dự án, Tiểu dự án thực hiện từ nguồn vốn sự nghiệp.

Nguồn vốn các Chương trình từ Trung ương phân bổ chậm (tháng 6/2022 mới giao). Đối với nguồn vốn sự nghiệp không giao trung hạn nên việc lồng ghép vốn đầu tư và vốn sự nghiệp để thực hiện Chương trình khó thực hiện. Tỷ lệ giải ngân đến tháng 9/2023 mới đạt trên 50%, tỷ lệ giải ngân vốn sự nghiệp đạt dưới 10% nên việc triển khai thực hiện một số nội dung, Dự án, Tiểu dự án chưa đảm bảo tiến độ theo Kế hoạch.

Xuất phát điểm vùng đồng bào DTTS và miền núi còn nhiều khó khăn; tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo chiếm đa số. Công tác thông tin, tuyên truyền, quán triệt nội dung của các Chương trình ở một số địa phương chưa thực sự làm chuyển đổi nhận thức đến hành động để huy động sức dân tham gia, do đó hiệu quả chưa cao. Một số nội dung mặc dù các cơ quan chủ trì hướng dẫn, tổ chức tập huấn, song việc nắm bắt, triển khai ở một số địa phương còn chậm, thực hiện còn lúng túng.

Công tác kiểm tra, đôn đốc của một số sở, ban, ngành có lúc chưa kịp thời; hoạt động của một số Ban Quản lý xã và Ban Phát triển thôn còn hạn chế. Sự phối hợp giữa các ngành, các cấp, các địa phương chưa chặt chẽ, hiệu quả chưa cao.

CTV: Vậy trong thời gian tới, để tổ chức thực hiện có hiệu quả các Chương trình MTQG, Đoàn giám sát đã có những đề xuất kiến nghị gì thưa bà?

Bà Lê Thị Mai Liên: Để tổ chức thực hiện các Chương trình được hiệu quả, đồng bộ, tránh sự chồng chéo và thuận lợi, Đoàn giám sát đề nghị một số nội dung như sau:

Thứ nhất, đối với các nội dung thuộc thẩm quyền của Chính phủ

Đoàn giám sát đề nghị UBND tỉnh kiến nghị với Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành Trung ương:

Chỉ đạo, rà soát hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện các Chương trình MTQG để tích hợp, tinh gọn theo hướng đồng bộ, thống nhất, dễ hiểu, giúp cơ sở thuận lợi trong việc nghiên cứu, triển khai thực hiện.

Chỉ đạo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện: Tiểu dự án 1 Dự án 4, Tiểu dự án 3 Dự án 4. Chỉ đạo Ủy ban Dân tộc phối hợp với các bộ, ngành liên quan ban hành bộ tài liệu đào tạo để triển khai thực hiện Tiểu dự án 4 Dự án 5; tham mưu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành quy định về định mức và hình thức thực hiện Tiểu dự án 1 Dự án 9.

Thứ hai, đối với các nội dung thuộc thẩm quyền của UBND tỉnh

Đoàn giám sát đề nghị UBND tỉnh kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nghiên cứu, xem xét nâng mức khoán bảo vệ rừng. Bổ sung quy định chi phí nghiệm thu, kiểm tra trong giao khoán bảo vệ rừng vì hiện nay Thông tư số 55/2023/TT-BTC ngày 15/8/2023 của Bộ Tài chính chưa quy định.

Chỉ đạo các sở, ban, ngành chủ trì của từng Chương trình rà soát và khẩn trương tham mưu các văn bản triển khai thực hiện một số Dự án, Tiểu dự án, nội dung thành phần đã có văn bản hướng dẫn bổ sung của Trung ương (nhà ở, đất ở); đồng thời, tăng cường công tác phối hợp với các địa phương triển khai thực hiện các Dự án, Tiểu dự án, nội dung thành phần này đảm bảo tiến độ, mục tiêu Kế hoạch đề ra.

Chỉ đạo Sở Giáo dục và Đào tạo bám sát văn bản hướng dẫn của Trung ương để tham mưu UBND tỉnh triển khai thực hiện Dự án 5 thuộc Chương trình MTQG Phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi. Chỉ đạo Sở Y tế khẩn trương triển khai thực hiện Tiểu dự án 2, Dự án 3 thuộc Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững.

Chỉ đạo các địa phương, tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức của cán bộ cấp cơ sở, người dân, nhất là đồng bào các DTTS. Khẩn trương rà soát điều chỉnh, bổ sung quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quy hoạch ngành, quy hoạch nông thôn mới trên cơ sở quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt để tạo điều kiện thuận lợi khi thực hiện các dự án, chương trình…

Đề nghị Ban Chỉ đạo, Ban Quản lý các Chương trình ở địa phương nâng cao vai trò, trách nhiệm trong điều hành, quản lý cấp cơ sở. Tăng cường công tác tuyên truyền; thường xuyên theo dõi, kiểm tra tiến độ triển khai; kịp thời nắm bắt, phản ánh các khó khăn đến cấp có thẩm quyền để kịp thời xem xét tháo gỡ.

Tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với công trình, dự án sau đầu tư đã bàn giao cho địa phương để quản lý có hiệu quả hơn. Mặt khác, chỉ đạo trong công tác tổ chức rà soát, kiểm tra các công trình trước khi dự án được thực hiện phải đảm bảo đúng mục tiêu và tiêu chí đề ra, tránh tình trạng đầu tư kém hiệu quả, không đúng mục tiêu, đầu tư dàn trải.

CTV: Vâng, xin trân trọng cảm ơn bà đã nhận lời trả lời phỏng vấn và chia sẻ thông tin với Trang tin điện tử Đại biểu nhân dân Khánh Hòa./.

Thanh Tâm