Giám sát là một trong những hoạt động quan trọng của HĐND các cấp đã được quy định tại khoản 8, Điều 19 Luật Tổ chức chính quyền địa phương và tại Chương III từ Điều 57 đến Điều 87 của Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Theo đó, HĐND quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương, việc thực hiện nghị quyết của HĐND tỉnh; giám sát hoạt động của Thường trực HĐND, UBND, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân cùng cấp, Ban của HĐND cấp mình; giám sát văn bản quy phạm pháp luật của UBND cùng cấp và văn bản của HĐND cấp huyện.
Chính vì vậy, nâng cao chất lượng giám sát luôn là một trong những yêu cầu cần thiết đối với hoạt động của HĐND nhằm góp phần thực hiện có hiệu quả các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh ở địa phương, cũng như đáp ứng sự mong đợi và kỳ vọng của cử tri đối với người đại biểu nhân dân.
Tiến sĩ Luật học Lê Xuân Thân, Ủy viên Ban Thường vụ
Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch HĐND, Trường Đoàn ĐBQH tỉnh
Để giúp cho đại biểu, cử tri nắm bắt thêm những thông tin và có cái nhìn toàn diện hơn về hoạt động giám sát của HĐND các cấp trong thời gian qua, Tiến sĩ Luật học Lê Xuân Thân, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh đã có buổi trao đổi với cộng tác viên trang tin daibieunhandankhanhhoa.gov.vn liên quan đến vấn đề này.
1. Xin chào ông, được biết tại kỳ họp thứ 2 HĐND tỉnh khóa VI đã có nhiều đổi mới, nhất là trong việc thực hiện chức năng giám sát của HĐND, vậy điểm mới đó là gì và Ông đánh giá như thế nào về hoạt động giám sát của HĐND các cấp trong nhiệm kỳ trước?
Kỳ họp thứ 2, HĐND tỉnh đã diễn ra thành công trong 02 ngày, từ ngày 10/8-11/8/2016, với chủ trương đổi mới, Chủ tọa đã điều hành kỳ họp theo hướng linh hoạt, khoa học, qua đó tạo không khí thảo luận sôi nổi, thu hút sự quan tâm chú ý của đông đảo cử tri. Bên cạnh việc xem xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan chính quyền địa phương, bàn các giải pháp và quyết định các chủ trương nhằm phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, tăng cường quốc phòng - an ninh trên địa bàn tỉnh, HĐND tỉnh đã phát huy tính dân chủ, phát huy tinh thần trách nhiệm và tính tích cực, mạnh dạn nêu vấn đề của từng đại biểu dân cử, trong đó dành nhiều thời gian hơn cho các đại biểu phát biểu ở kỳ họp và chất vấn trực tiếp, truy vấn đến cùng những vấn đề đại biểu quan tâm. Tại kỳ họp này đã có 6 ý kiến chất vấn của các đại biểu liên quan đến các nhóm vấn đề bức xúc mà cử tri quan tâm nhiều nhất trong thời gian qua đó là: về xử lý chất thải rắn y tế nguy hại, quản lý du lịch, hoạt động quảng cáo, thu mua ngoại tệ, đầu tư các dự án ngoài ngân sách. Sau khi người bị chất vấn đã trả lời, nếu không đồng ý với nội dung trả lời chất vấn thì đại biểu HĐND có quyền chất vấn lại để người bị chất vấn tiếp tục giải trình. Tôi cho rằng, chính những thay đổi bước đầu này đã phần nào tạo được sự phấn khởi và niềm tin của đại biểu và cử tri trên toàn tỉnh đối với sự chỉ đạo điều hành của Thường trực HĐND tỉnh trong nhiệm kỳ mới.
So với những đổi mới nêu trên, trong thời gian qua, với chức năng, nhiệm vụ được giao theo Luật định, hoạt động giám sát của HĐND các cấp vẫn được thực hiện thường xuyên, nghiêm túc, theo phân công của HĐND cùng cấp tại Nghị quyết về chương trình giám sát hàng năm.
Nội dung giám sát thời gian qua tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực mà đại biểu, cử tri và Nhân dân quan tâm, bảo đảm phát triển toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội như: tình hình thực hiện các dự án đầu tư trong và ngoài ngân sách, giải ngân các nguồn vốn xây dựng cơ bản; tình hình quản lý, phát triển, bảo vệ rừng; tình hình bóc tách đất của nông, lâm trường để giao lại cho hộ đồng bào nghèo thiếu đất sản xuất; giám sát chính sách vay vốn phát triển sản xuất đối với hộ đồng bào DTTS nghèo ở vùng khó khăn giai đoạn 2011-2015; giám sát hoạt động khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế; tình hình quản lý sử dụng các công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh; việc thi hành pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước trên địa bàn tỉnh; tình hình quản lý, bảo vệ rừng; công tác quản lý nhà nước đối với di sản văn hóa, tình hình chấp hành pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm; tình hình thực hiện các thủ tục hành chính trong cung ứng các dịch vụ công ích; tình hình chấp hành pháp luật trong giám định tư pháp; việc chấp hành pháp luật trong giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực tư pháp..v.v..
Hình thức và phương pháp giám sát từng bước được đổi mới, nâng cao. Đối với giám sát tại kỳ họp:
+ Việc xem xét, báo cáo công tác của Thường trực HĐND, UBND, TAND, Viện Kiểm sát nhân dân cùng cấp được thực hiện theo đúng quy định pháp luật. Thông qua hoạt động giám sát, HĐND đã kịp thời phát hiện thiếu sót, bất cập trong công tác của các cơ quan chịu sự giám sát, từ đó thảo luận, đưa ra các giải pháp khắc phục để các cơ quan thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ, quyền hạn được giao.
+ Hoạt động chất vấn, trả lời chất vấn tại các kỳ họp cũng từng bước được cải tiến và đạt nhiều kết quả nhất định. Ở cấp tỉnh, một số kỳ họp số lượng đại biểu chất vấn nhiều hơn, nội dung chất vấn phản ánh nhiều vấn đề nóng được cử tri quan tâm. Riêng đối với hoạt động chất vấn ở một số huyện, xã vẫn còn trầm lắng, thiếu sôi nổi, đại biểu còn tâm lý e ngại, nể nang. Kết quả thực hiện lời hứa sau chất vấn và trả lời chất vấn trước HĐND chưa mang lại hiệu quả như mong muốn, chưa tạo được nhiều chuyển biến tích cực trong đời sống xã hội.
Đối với giám sát giữa 2 kỳ họp: Nhiệm kỳ qua, đối với cấp tỉnh: Thường trực HĐND đã tiến hành 10 đợt giám sát chuyên đề, ban hành 85 kiến nghị, các Ban HĐND giám sát 44 đợt, ban hành 300 kiến nghị. Đối với cấp huyện: Thường trực HĐND, các Ban HĐND đã tổ chức 301 đợt giám sát, khảo sát.
Mặc dù hoạt động giám sát của HĐND các cấp trong thời gian qua được tiến hành theo đúng Luật định, có nhiều chuyển biến tích cực nhưng hiệu quả mang lại chưa cao, vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định đòi hỏi trong nhiệm kỳ mới này, HĐND các cấp cần đề ra nhiều giải pháp khắc phục như: Công tác giám sát chủ yếu do Thường trực và các Ban của HĐND tiến hành, các đại biểu HĐND tham gia hoạt động giám sát còn hạn chế, chủ yếu giám sát tại kỳ họp và qua hoạt động tiếp xúc cử tri, chưa thực hiện được phiên đối thoại giữa 2 kỳ họp nhằm kịp thời tháo gỡ, khó khăn, bức xúc của cử tri; trình độ kỹ năng giám sát của một số đại biểu chưa đều nên việc đánh giá, nhận xét chưa sâu. Vẫn còn tình trạng chồng chéo trong một số hoạt động giám sát, có khi đoàn này vừa về thì đoàn khác đã đến. Điều này khiến cho kết quả giám sát bị trùng lắp và không hiệu quả. Nội dung một số cuộc giám sát chưa sâu, chưa tập trung vào những vấn đề mang tính thời sự, bức xúc ở địa phương. Bên cạnh đó, việc theo dõi, đôn đốc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát chưa được thực hiện nghiêm túc. Việc thực hiện kết luận giám sát của một số ngành, địa phương còn chậm làm giảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát.
2. Xin ông cho biết, trong nhiệm kỳ mới này, trách nhiệm của Thường trực HĐND trong chỉ đạo, điều hòa, phối hợp như thế nào nhằm đảm bảo tính hài hòa, tránh sự chồng chéo, trùng lắp nội dung trong các hoạt động giám sát? Làm thế nào để hoạt động giám sát mang lại hiệu quả thiết thực thưa ông?
Căn cứ Điều 75, Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 20 tháng 11 năm 2015 quy định cụ thể trách nhiệm của Thường trực HĐND trong việc chỉ đạo, điều hòa phối hợp hoạt động giám sát như:
- Xem xét, cho ý kiến về chương trình, nội dung giám sát của các Ban HĐND;
- Yêu cầu Ban của HĐND điều chỉnh kế hoạch giám sát của mình, bảo đảm hoạt động giám sát không bị trùng lặp;
- Phân công Ban của HĐND thực hiện một số nội dung thuộc chương trình giám sát của HĐND và Thường trực HĐND;
- Hằng quý, tổ chức họp với Trưởng ban, Phó Trưởng ban của HĐND để phối hợp hoạt động giám sát, đánh giá về tình hình và kết quả hoạt động giám sát;
- Tổng hợp kết quả giám sát trình HĐND.
Căn cứ những quy định pháp luật, trong quá trình hoạt động, Thường trực HĐND tỉnh đã phát huy tốt vai trò trách nhiệm, thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao, đồng thời luôn xác định nâng cao hiệu quả giám sát là nhiệm vụ trọng tâm nên đã xem xét, cho ý kiến về chương trình, nội dung giám sát của các Ban HĐND đảm bảo không chồng chéo nội dung, thời gian, địa điểm, đối tượng giám sát.
Tuy nhiên, để hoạt động giám sát thực sự hiệu quả, theo tôi, trước hết, HĐND tỉnh cần đổi mới hình thức, phương thức giám sát đảm bảo thực chất, hiệu quả; đồng thời cần xác định rõ ràng, cụ thể hơn phạm vi, thẩm quyền, đối tượng giám sát của các chủ thể giám sát, lựa chọn chuyên đề giám sát phù hợp với tình hình thực tiễn cuộc sống, tập trung vào những vấn đề trọng tâm, bức xúc nổi cộm liên quan trực tiếp đến đời sống của các tầng lớp nhân dân, được đại biểu HĐND và cử tri quan tâm. Trong năm 2016, Thường trực HĐND tỉnh sẽ tiến hành đợt giám sát liên quan đến lĩnh vực du lịch - đây là vấn đề mà các đại biểu và cử tri quan tâm nhiều nhất trong thời gian qua.
Hai là, căn cứ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo Luật định, Thường trực HĐND, các Ban HĐND, thành viên các Ban HĐND phải chủ động, sáng tạo và thật sự trách nhiệm trong hoạt động giám sát. Ngoài thời gian làm việc với các cơ quan, đơn vị, địa phương là đối tượng bị giám sát để nghe các báo cáo, Đoàn giám sát cần dành nhiều thời gian để khảo sát thực tế tại cơ sở để nhận định, phân tích và nắm tình hình sát với thực tế, phục vụ cho việc kết luận tại đợt giám sát đạt chất lượng, hiệu quả.
Ba là, kết luận giám sát phải mang tính hiệu lực pháp lý, kiến nghị cần cụ thể, chính xác, nêu rõ những hạn chế, yếu kém của các cơ quan, đơn vị có liên quan trong lĩnh vực giám sát, có chế tài bắt buộc các chủ thể bị giám sát phải thực hiện gắn với thường xuyên theo dõi, đôn đốc, kiểm tra thực hiện các kết luận, kiến nghị sau mỗi đợt giám sát. Có như vậy, giám sát mới thực sự có ý nghĩa và đem lại hiệu quả thiết thực.
Bốn là, tăng cường giữ mối liên hệ, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị, nhất là với Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh, Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể trong hoạt động giám sát. Việc phối hợp giám sát này sẽ tạo điều kiện cho việc kiểm tra, giám sát sâu đối với từng nhóm vấn đề, từng lĩnh vực và đưa ra nhiều giải pháp, kiến nghị toàn diện hơn đến đối tượng giám sát, các cấp, các ngành có liên quan để giải quyết.
Năm là, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu và bộ máy giúp việc cho HĐND theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả; phân công nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng; đảm bảo các điều kiện vật chất cần thiết phục vụ hoạt động giám sát.
Điều quan trọng cuối cùng mà tôi muốn đề cập đó là: Việc thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật sẽ giúp HĐND các cấp là cơ quan tiến hành giám sát và các cơ quan chịu sự giám sát thấy được trách nhiệm của mình, từ đó đề ra nhiệm vụ, giải pháp khắc phục những tồn tại, yếu kém trong công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành - điều này góp phần nâng cao tính hiệu quả, hiệu lực pháp lý của các đợt giám sát. Bên cạnh đó, tinh thần trách nhiệm của Thường trực HĐND trong công tác điều hòa, phối hợp hoạt động các Ban HĐND, sự tích cực hoạt động của các Ban HĐND và đại biểu HĐND các cấp sẽ góp phần cùng hệ thống chính trị thực hiện thắng lợi các mục tiêu, chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa lần thứ XVII đề ra, từng bước đáp ứng yêu cầu, niềm kỳ vọng mà cử tri tỉnh nhà đã tin tưởng, gửi gắm vào người đại biểu dân cử.
Xin trân trọng cám ơn ông đã quan tâm và dành thời gian trả lời phỏng vấn./.