Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên. Nguyên tắc hoạt động của Hội đồng nhân dân là tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng pháp luật; thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ; hiện đại, minh bạch, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân.

  Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Hội động nhân dân, trước hết là nâng cao chất lượng các kỳ họp Hội động nhân dân, nâng cao hiệu quả giám sát và tinh thần trách nhiệm của đại biểu đối với cử tri; là hiệu quả của hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Hội đồng nhân dân.

  Trước đây, khi chưa có Luật tổ chức chính quyền địa phương, hoạt động của Hội đồng nhân dân được điều chỉnh bởi Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 và các văn bản pháp luật khác có liên quan. Thực tế trong những năm qua, HĐND các cấp nói chung và HĐND tỉnh Khánh Hòa nói riêng đã có nhiều đổi mới về tổ chức và phương thức hoạt động, đạt được những kết quả quan trọng, góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện của địa phương theo đường lối đổi mới của Đảng.

  Trong những năm qua, số lượng và chất lượng đại biểu HĐND tỉnh Khánh Hòa cơ bản đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ; Đại biểu HĐND tỉnh đã thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm là người đại diện của Nhân dân, phát huy vai trò tích cực của mình trong hoạt động giám sát, tiếp xúc cử tri; đã kiên trì đeo bám vấn đề đã chất vấn, kiến nghị đến khi có kết quả, thể hiện bản lĩnh, tâm huyết trong hoạt động của mình. 

  Hiệu quả hoạt động của HĐND, trước hết được đánh giá thông qua chất lượng kỳ họp. Một kỳ họp thành công là một kỳ họp mà ở đó tất cả các khâu được chuẩn bị chu đáo, nghiêm túc. Công tác tổ chức kỳ họp HĐND tỉnh, việc điều hành kỳ họp của Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh đã có nhiều cải tiến, linh hoạt như: giảm thời gian trình bày báo cáo, tăng thời gian cho thảo luận, chất vấn, trả lời chất vấn; định hướng, gợi mở để các đại biểu thảo luận về những vấn đề mà cử tri và Nhân dân quan tâm; yêu cầu cơ quan, người trả lời đi thẳng vào trọng tâm vấn đề, làm rõ trách nhiệm và có giải pháp xử lý khả thi. Thường trực HĐND tỉnh rất chú trọng vào việc xây dựng chương trình, kịch bản của kỳ họp một cách khoa học, sắp xếp nội dung theo từng nhóm vấn đề và có sự thống nhất phân công cụ thể cho từng thành viên Chủ tọa điều hành trong từng phiên họp. Bên cạnh đó, chất lượng công tác thẩm tra cũng rất được coi trọng, báo cáo thẩm tra của các Ban của HĐND tỉnh đã đi sâu phân tích các nội dung do UBND tỉnh trình, có ý kiến phản biện, nêu quan điểm, chính kiến của Ban đối với từng vấn đề. Trên cơ sở đó, giúp cho đại biểu nghiên cứu, xem xét, tập trung thảo luận để đi đến thống nhất và có quyết định đúng đắn về những vấn đề quan trọng của địa phương tại kỳ họp.

  Hiệu quả của hoạt động giám sát của HĐND được nâng lên. Hoạt động giám sát tại kỳ họp, giám sát chuyên đề của Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và giám sát của đại biểu HĐND tỉnh đều có sự đổi mới về nội dung giám sát và cách thức thực hiện. Giám sát có trọng tâm, phát hiện được nhiều thiếu sót, bất cập, vướng mắc và đưa ra những kiến nghị phù hợp để các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết. 

  Hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp từng bước được cải tiến cho phù hợp từng nội dung, thời điểm và đạt được nhiều kết quả. Trên cơ sở thảo luận, phân tích, đánh giá các báo cáo, đề án, tờ trình và qua thực tế hoạt động giám sát, khảo sát, tiếp xúc cử tri, tiếp công dân... đại biểu HĐND tỉnh đã có nhiều chất vấn thẳng thắn đối với lãnh đạo UBND tỉnh, thủ trưởng các cơ quan, đơn vị về các vấn đề lớn, có tính bức xúc mà đông đảo Nhân dân và đại biểu quan tâm. Hoạt động chất vấn tại kỳ họp được thực hiện theo từng nhóm vấn đề. Sau kỳ họp, Thường trực HĐND tỉnh đã ban hành thông báo kết luận về chất vấn để các cơ quan, đơn vị liên quan triển khai thực hiện và là cơ sở để đại biểu HĐND tỉnh và Nhân dân theo dõi, giám sát. Hoạt động chất vấn đã mang lại nhiều hiệu quả thiết thực, góp phần thúc đẩy công tác chỉ đạo điều hành của UBND, đáp ứng ngày càng tốt hơn tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân.

  Các hoạt động tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân có nhiều đổi mới cả về thủ tục và trình tự xử lý giải quyết, mối quan hệ giữa cử tri và đại biểu HĐND tỉnh ngày càng gần gũi, gắn kết hơn. 

  Tuy nhiên, chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh Khánh Hòa nhiệm kỳ qua vẫn còn một số hạn chế, đó là:

  Về cơ cấu tổ chức, tỷ lệ đại biểu ở các cơ quan hành chính còn cao do vậy khi thực thi trách nhiệm của đại biểu đôi lúc gặp khó khăn do tâm lý nể nang, ngại va chạm; tỷ lệ đại biểu là nữ, đại biểu trẻ tuổi còn thấp; mối quan hệ giữa cơ cấu đại biểu và chất lượng đại biểu vẫn chưa tương xứng; chất lượng hoạt động của đại biểu chưa thực sự đồng đều, một số đại biểu chưa tích cực tham gia các hoạt động của HĐND, e ngại, thiếu tự tin, chưa nhận thức đầy đủ về chức năng, nhiệm vụ của HĐND, đại biểu HĐND, chưa dành thời gian thỏa đáng cho việc thực hiện nhiệm vụ của người đại biểu nhân dân.

Về cơ chế hoạt động, theo quy định của pháp luật, HĐND có vị trí quan trọng song cơ chế thực thi quyền lực vẫn thiếu những chế tài đảm bảo cho HĐND thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, khó khẳng định vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương. Theo quy định của Luật, HĐND quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương nhưng thực tế nhiều nội dung được HĐND tỉnh thông qua lại phải chờ văn bản hướng dẫn của UBND tỉnh thì Nghị quyết của HĐND tỉnh mới đi vào cuộc sống. 

  Việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của HĐND tỉnh cũng vẫn cần phải tiếp tục được quan tâm, điều chỉnh cho phù hợp như việc chuẩn bị văn bản trình kỳ họp HĐND tỉnh còn chậm làm ảnh hưởng đến công tác thẩm tra; cách thức tổ chức giám sát có lúc còn chưa sâu; ý kiến chất vấn của đại biểu tại kỳ họp còn ít ... 

  Mô hình Văn phòng HĐND tỉnh tham mưu, giúp việc cho HĐND tỉnh dù đã được Chính phủ quy định nhưng chưa phù hợp với thực tiễn, chưa có sự chuyên môn hóa cao theo chức năng nhiệm vụ...

  Nguyên nhân của những hạn chế nêu trên chủ yếu là do một thời gian dài khi thực hiện Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 có nhiều quy định về chức năng, nhiệm vụ của HĐND chưa được quy định và hướng dẫn đầy đủ; các quy định về trách nhiệm pháp lý và chế tài xử lý đối với các cơ quan liên quan trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị sau giám sát của HĐND tỉnh chưa rõ ràng, nên hạn chế hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND. Các đại biểu HĐND tỉnh tham gia theo nhiệm kỳ (thông qua bầu cử) nên không ổn định, chưa đảm bảo tính chuyên nghiệp...

  Bước vào nhiệm kỳ mới (2016-2021), từ năm 2016 Luật tổ chức chính quyền địa phương, Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật... có hiệu lực thi hành đã cơ bản khắc phục được những hạn chế đã nêu ở trên. Ở tỉnh, số lượng đại biểu hoạt động chuyên trách đã tăng hơn so với những nhiệm kỳ trước đây. Hoạt động giám sát, chất vấn... cũng đã được quy định khá đầy đủ trong luật, là cơ sở pháp lý quan trọng tạo điều kiện để HĐND tỉnh thực hiện tốt nhiệm vụ, quyền hạn của mình.

  Để Hội đồng nhân dân tỉnh - cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương trong nhiệm kỳ 2016-2021 hoạt động hiệu lực, hiệu quả - một số giải pháp cần quan tâm thực hiện là:

  Thứ nhất, việc nâng cao chất lượng của đại biểu HĐND tỉnh là yếu tố quan trọng hàng đầu để nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh. Tăng cường bồi dưỡng các kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND như: tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, diễn thuyết, trình bày, giám sát...; cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ cho các đại biểu HĐND tỉnh về chủ trương, chính sách, pháp luật, tình hình kinh tế xã hội của địa phương.... 

  Mỗi đại biểu HĐND tỉnh phải có lòng tự trọng, phải có trách nhiệm trong việc cam kết thực hiện lời hứa của mình trước cử tri; phải đặt mục tiêu cho hoạt động của mình là phục vụ nhân dân; gần gũi, lắng nghe và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng, kiến nghị của cử tri; nâng cao trách nhiệm cá nhân, có bản lĩnh, có năng lực xem xét vấn đề, đeo bám đến cùng để giải quyết các vấn đề bức xúc của nhân dân. 

  Thứ hai, kỳ họp là một trong những hoạt động chính của HĐND, vì vậy cần tập trung vào việc đổi mới, nâng cao chất lượng kỳ họp HĐND. Việc quyết định các vấn đề tại kỳ họp phải được chuẩn bị chu đáo về nội dung, đúng thời hạn, thẩm quyền, trình tự, thủ tục luật định. Không đưa vào nội dung chương trình kỳ họp những nội dung không đủ điều kiện theo quy định của pháp luật hoặc thiếu tính khả thi.

  Đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động điều hành kỳ họp của Thường trực HĐND. Chủ tọa điều hành kỳ họp vừa khoa học, linh hoạt, vừa có điểm nhấn, có trọng tâm, kiểm soát được thời gian, đảm bảo nội dung chương trình đề ra, không cứng nhắc, máy móc.

  Chương trình sắp sếp khoa học, các báo cáo phải được lựa chọn và trình bày tóm tắt; phát huy tính dân chủ, tinh thần trách nhiệm và tính tích cực của từng đại biểu, dành nhiều thời gian cho các đại biểu thảo luận, trao đổi ở hội trường và chất vấn, trả lời chất vấn của chính quyền địa phương trong việc thực thi công vụ.

  Lãnh đạo UBND tỉnh, giám đốc các sở, ngành chức năng và trưởng các cơ quan liên quan phát huy vai trò, trách nhiệm của mình, không ủy quyền cho cấp dưới, trực tiếp trình bày các báo cáo, tờ trình, và tiếp thu, giải trình những ý kiến góp ý của đại biểu, qua đó đề ra những giải pháp thiết thực, thực hiện tốt nhiệm vụ, quyền hạn được giao.

  Các nghị quyết được thông qua tại kỳ họp phải đảm bảo đúng đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, đúng thẩm quyền và phù hợp với quy hoạch, điều kiện của tỉnh. Nội dung nghị quyết phải xuất phát từ yêu cầu cấp bách của thực tiễn, đáp ứng đòi hỏi của cuộc sống và nguyện vọng chính đáng của nhân dân.

  Thứ ba, nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND, Thường trực HĐND, ban của HĐND, tổ đại biểu HĐND và đại biểu HĐND. Tại các kỳ họp, HĐND tỉnh sẽ dành khoảng 1/3 thời gian cho hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn. Những vấn đề bức xúc, nổi cộm mà dư luận xã hội, cử tri và đại biểu HĐND quan tâm sẽ được lựa chọn để chất vấn. Tổ chức phiên giải trình, chất vấn giữa hai kỳ họp và truyền hình trực tiếp để cử tri toàn tỉnh theo dõi, giám sát. HĐND, Thường trực HĐND, ban của HĐND, tổ đại biểu HĐND và đại biểu HĐND giám sát toàn diện về kinh tế xã hội, tập trung vào đầu tư công, công tác cán bộ, cải cách hành chính, y tế, bảo vệ môi trường,... 

  Thứ tư, là cải tiến hình thức tiếp xúc cử tri cho thiết thực, hiệu quả, linh hoạt. Áp dụng hình thức tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, theo các đối tượng khác nhau. Sau tiếp xúc cử tri, Thường trực HĐND tỉnh sẽ có kế hoạch theo dõi, giám sát việc thực hiện, giải quyết kiến nghị của cử tri theo đúng quy định của Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân.

  Thứ năm, đảm bảo các chính sách, chế độ, điều kiện hoạt động của đại biểu HĐND. 

  Kiện toàn, củng cố tổ chức, bộ máy và hoạt động của Văn phòng HĐND tỉnh, đảm bảo cho Văn phòng thực hiện tốt nhiệm vụ tham mưu, giúp việc HĐND, Thường trực HĐND, ban của HĐND và đại biểu HĐND có hiệu quả, chuyên nghiệp và chuyên môn hóa cao.