Cử tri phản ánh:

  “Tình trạng hiện nay tiếng Việt đang ngày càng bị lai căng, biến dạng, pha tạp trong ngôn ngữ tiếng Việt, nhất là thể hiện trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng như Đài Phát thanh – Truyền hình, báo chí, các trang thông tin điện tử, cũng như trong ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày, thậm chí lan vào nghị trường Quốc hội như việc dùng chuyển nghĩa nguồn gốc tiếng Trung nguyên bản không có nghĩa từ như “lâm nghiệp” hoặc dùng xen lẫn tiếng Việt và tiếng Anh (BOT), (GPP), (GMP), (gameshow), (liveshow)… Đề nghị Quốc hội sớm ban hành Luật bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt hoặc Chính phủ ban hành Nghị định nhằm khắc phục tình trạng này, đồng thời có quy định trách nhiệm của lãnh đạo các Đài Phát thanh – Truyền hình, Tổng Biên tập các báo, trang tin điện tử trong việc sử dụng ngôn ngữ lai căng, sử dụng nhiều từ nước ngoài một các không cần thiết trong khi tiếng Việt có từ tương ứng”.

  Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trả lời:

  Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, với tư cách là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về văn hóa, đã luôn quan tâm đến vấn đề giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt. Hiện Bộ đang triển khai đề tài cấp Bộ về “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trước tác động của các phương tiện truyền thông mới” để làm cơ sở cho việc hoạch định chính sách đối với vấn đề này. Quan điểm chỉ đạo khi thực hiện đề tài này là: sự chuẩn mực, hiện đại của tiếng Việt, với vai trò là ngôn ngữ quốc gia vừa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, vừa có thể tiếp nhận được các yếu tố của ngôn ngữ và văn hóa nước ngoài, đang là đòi hỏi bức thiết của quá trình hội nhập hiện nay trên lĩnh vực ngôn ngữ. Vì vậy, sự ra đời của Luật Ngôn ngữ quốc gia (Bộ Luật tiếng Việt) là yêu cầu tất yếu, cấp bách để điều chỉnh kịp thời các hành vi ngôn ngữ, đồng thời phát huy được giá trị của tiếng Việt.

  Tuy nhiên, trước khi Luật Ngôn ngữ quốc gia được ban hành, để đáp ứng kịp thời nhu cầu xã hội đối với việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, để tiếng Việt vẫn giữ được bản sắc của mình, không bị hòa tan, bị đồng hóa trong quá trình tiếp xúc, vay mượn nhưng vẫn đáp ứng được những nhu cầu giao tiếp do xã hội đặt ra, cần phải từng bước chuẩn hóa những hiện tượng ngôn ngữ tiếng Việt đã có đủ điều kiện có thể chuẩn hóa, làm cơ sở cho việc từng bước tiến tới xây dựng Luật Ngôn ngữ. Để làm được điều này, đòi hỏi phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, có sự chung tay của nhiều cơ quan, ban, ngành để điều chỉnh kịp thời các hành vi ngôn ngữ. Việc sử dụng, dạy và học chuẩn ngôn ngữ tiếng Việt cũng là việc làm cấp thiết trong các trường học, đồng thời mỗi người dân Việt Nam cần có ý thức, trách nhiệm trong việc nói đúng, viết đúng Tiếng Việt để những giá trị tốt đẹp của tiếng mẹ đẻ luôn được gìn giữ và phát huy.

  Trong lĩnh vực thông tin và truyền thông: Thời gian qua, Bộ Thông tin và Truyền thông cùng các cơ quan chức năng luôn quan tâm, nhắc nhở, chấn chỉnh các cơ quan báo chí bám sát thực hiện nhiệm vụ này, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, các đơn vị chức năng của Bộ Thông tin và Truyền thông tiếp tục bám sát để chấn chỉnh và xử lý kịp thời đối với các sai phạm của báo chí, nhắc nhở các Đài Phát thanh – Truyền hình quan tâm, chú trọng đến việc sử dụng ngôn ngữ, văn phong trong các chương trình; đồng thời yêu cầu nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ của phát thanh viên, biên tập viên, phóng viên. Nếu phát hiện có sai phạm liên quan đến công tác quản lý báo chí, Bộ Thông tin và Truyền thông sẽ xử lý trong thẩm quyền theo quy định tại Nghị định số 159/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí, xuất bản.

  Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo: Việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt được quan tâm và tiến hành nhiều năm thông qua các hoạt động giáo dục trong nhà trường. Chương trình giáo dục phổ thông nói chung và bộ môn Ngữ văn nói riêng ở các trường đã có nhiều cố gắng trong việc rèn luyện cho học sinh, sinh viên nói và viết đúng tiếng Việt. Điều đó càng được thể hiện rõ trong đổi mới chương trình, sách giáo khoa môn tiếng Việt và môn Ngữ văn trong những năm gần đây. Vấn đề giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt cũng được tiếp tục duy trì, quán triệt thành một trong số các mục tiêu phát triển năng lực cốt lõi của người học trong chương trình giáo dục phổ thông mới.

  Năm 1984, Bộ Giáo dục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) đã ban hành Quyết định số 240/QĐ ngày 05/3/1984 quy định về chính tả tiếng Việt và về thuật ngữ tiếng Việt áp dựng cho các sách giáo khoa, báo và văn bản của ngành giáo dục. Ngày 13/3/2003, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 07/2003/QĐ-BGDĐT quy định tạm thời về viết hoa tên riêng trong sách giáo khoa. Các văn bản này đã góp phần tạo cơ sở và phương hướng điều chỉnh trong việc chuẩn hóa tiếng Việt qua cách viết chính tả, cách dùng thuật ngữ tiếng Việt, thuật ngữ khoa học kỹ thuật và tên riêng nước ngoài. Tuy nhiên, các văn bản này chỉ dừng lại ở cấp bộ nên giá trị về mặt pháp lý còn bị hạn chế, việc áp dụng chưa đồng bộ, triệt để. Vì thế tình trạng không thống nhất trong cách viết các thuật ngữ tiếng Việt, thuật ngữ vay mượn nước ngoài; cách viết các tên riêng nước ngoài; cách viết tắt và cách đọc các tên viết tắt trên sách báo, trên đài phát thanh, truyền hình cũng như những sự lai căng, biến dạng và pha tạp trong cách dùng ngôn ngữ trong đời sống sinh hoạt hàng ngày, trên các trang mạng xã hội vẫn còn. 

  Trong xu thế hội nhập và phát triển, giữ gìn sự trong sáng tiếng Việt phải đi đôi với phát triển, làm mới tiếng Việt, tiếp thu có chọn lọc, không để làm mất đi bản sắc văn hóa. Trong những năm qua, hàng loạt các cuộc hội thảo về văn học, nghệ thuật đã tập hợp ý kiến của các chuyên gia, các nhà khoa học, các văn nghệ sĩ, các nhà quản lý, đang hiến kế với Đảng và Nhà nước để bổ sung, hoàn thiện quan điểm, đường lối, chính sách, pháp luật về văn học, nghệ thuật; đồng thời đề xuất các giải pháp tiếp tục phát triển văn học nghệ thuật, trong đó quan tâm giữ gìn và phát triển tiếng Việt. Tính đến nay, Việt Nam đã tổ chức 3 cuộc hội thảo về giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt vào các năm 1966, 1979 và 2016. Giải pháp của các cuộc hội thảo này tập trung vào 4 vấn đề chính: 1) tiếp thu có chọn lọc, không đánh mất bản sắc; 2) đề cao vai trò phối hợp của các ban, ngành, đặc biệt là với truyền thông để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt; 3) chuẩn mực hóa chính tả trong phiên âm; 4) sớm thông qua Luật Ngôn ngữ quốc gia. Khi xây dựng Luật Ngôn ngữ cần có một tổ chức để quản lý, giám sát và kiểm tra. Để thực hiện đầy đủ chức năng quản lý nhà nước thì Chính phủ cũng cần giao cho một cơ quan cấp Bộ phụ trách về vấn đề ngôn ngữ và chữ viết, vừa làm nhiệm vụ nghiên cứu, vừa tư vấn để giúp Chính phủ giải quyết các vấn đề liên quan đến chính sách ngôn ngữ của đất nước.

  Trong khi chờ Luật Ngôn ngữ quốc gia được ban hành, cần có các văn bản dưới luật quy định về cách dùng, mượn tiếng nước ngoài, với sự tham mưu, tham gia của Viện Ngôn ngữ học, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Thông tin và Truyền thông, trong đó sẽ quy định cụ thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, có biện pháp xử phạt với những đơn vị (như Đài Phát thanh – Truyền hình, các báo, tạp chí, nhà xuất bản, trang tin điện tử, ấn phẩm văn học…) dùng lỗi sai trong sử dụng tiếng nước ngoài.

Phương Anh