Theo chương trình Kỳ họp thứ 5, Quốc hội sẽ thảo luận về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2022; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2023. Đây là một trong những nội dung rất quan trọng để Quốc hội xem xét đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế, khó khăn; làm rõ trách nhiệm, nguyên nhân khách quan, chủ quan cả trong công tác tổ chức thực hiện và những vấn đề liên quan đến chính sách, thể chế, pháp luật; những khó khăn hạn chế của nội tại nền kinh tế; dự báo sát với tình hình thời gian tới, từ đó, đề xuất giải pháp thiết thực, kịp thời, góp phần hoàn thành các mục tiêu năm 2023, tạo tiền đề thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội cho cả giai đoạn 2021-2025.
Để cử tri và Nhân dân tỉnh Khánh Hòa có thêm thông tin về nội dung này, Trang tin điện tử Đại biểu Nhân dân Khánh Hòa đã phỏng vấn ông Lê Hữu Trí, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa.
Đại biểu Lê Hữu Trí, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa.
Phóng viên: Qua báo cáo của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của các Ủy ban của Quốc hội, đại biểu có đánh giá gì về kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2022; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2023?
ĐBQH Lê Hữu Trí: Trước hết, Tôi hoàn toàn tán thành với nội dung Báo cáo thẩm tra đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2022; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2023. Báo cáo thẩm tra đã phản ánh khá đầy đủ, khách quan (cả về kết quả đạt được cũng như những tồn tại hạn chế trong chỉ đạo, điều hành kinh tế vĩ mô, những vấn đề về kinh tế - xã hội đáng quan tâm và những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cần quan tâm tiếp tục triển khai có hiệu quả để đạt được mức cao nhất các chỉ tiêu kinh tế - xã hội theo Nghị quyết của Quốc hội đề ra.
Năm 2022, đất nước ta phải đối diện với nhiều khó khăn, thách thức; nhất là trong những tháng cuối năm trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có nhiều biến động phức tạp, khó lường. Bước sang năm 2023, tình hình thế giới tiếp tục biến động nhanh, mạnh, phức tạp, khó lường, nhiều yếu tố vượt ra khỏi dự báo (như: căng thẳng địa chính trị, xung đột Ucraina - Nga kéo dài, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gây gắt, lạm phát ở mức cao, chính sách tiền tệ thắt chặt, tăng lãi suất kéo dài nhằm đối phó với lạm phát cao và kéo dài tại nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới, đặc biệt là Mỹ và EU dẫn đến suy giảm tăng trưởng, rủi ro trên các thị trường tài chính, tiền tệ…. Bên cạnh đó, các thách thức an ninh phi truyền thống như: an ninh lương thực, an ninh năng lượng, thiên tai, dịch bệnh....diễn biến bất thường theo chiều hướng gia tăng.
Bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều bất ổn đã có tác động tiêu cực nhất định (cả trực tiếp và gián tiếp). Trong khi đó, nền kinh tế nước ta đang trong quá trình chuyển đổi, có độ mở lớn, quy mô còn khiêm tốn, sức chống chịu, năng lực cạnh tranh còn hạn chế nên chịu tác động mạnh từ bên ngoài trên nhiều lĩnh vực, nhất là về xuất khẩu, thương mại, đầu tư, tài chính, tiền tệ, tỷ giá, lãi suất, sự đứt gãy của thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài bị ảnh hưởng do đầu tư toàn cầu sụt giảm; cạnh tranh trên thị trường quốc tế gia tăng... những bất cập, hạn chế nội tại của nền kinh tế kéo dài nhiều năm đã bộc lộ rõ hơn trong điều kiện khó khăn như: thị trường bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp, các ngân hàng yếu kém...
Mặc dù trong bối cảnh tình hình trong nước và ngoài nước hết sức khó khăn, có nhiều rủi ro, thách thức nhưng dưới sự lãnh đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, BCH Trung ương Đảng và những quyết sách trong chỉ đạo, điều hành kinh tế vĩ mô của Quốc hội và Chính phủ; kết thúc năm 2022, đất nước ta vẫn thực hiện được mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, tỷ giá ổn định và kiểm soát lạm phát, thị trường tài chính - tiền tệ vẫn cơ bản ổn định, thúc đẩy tăng trưởng, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và tập trung triển khai ba đột phá chiến lược là: xây dựng, ban hành cơ chế, chính sách sớm để kịp thời tháo gỡ khó khăn, quyết liệt triển khai thủ tục hành chính; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc các lĩnh vực có tính trụ cột của nền kinh tế và xã hội như: thị trường trái phiếu doanh nghiệp, tài chính, ngân hàng, bất động sản… Các vấn đề về thuốc, vật tư y tế, an sinh xã hội,.... Trong những tháng đầu năm 2023, kinh tế vĩ mô tiếp tục ổn định, lạm phát được kiểm soát, các cân đối lớn của nền kinh tế được bảo đảm, hoạt động sản xuất kinh doanh được duy trì (một số lĩnh vực tăng khá như: ngành nông nghiệp tăng 6,79%, đóng góp 95,9% tăng trưởng của cả nền kinh tế; du lịch và dịch vụ phục hồi nhanh, tích cực tăng 12,8%, doanh thu bán lẻ hàng hoá và dịch vụ tiêu dùng tăng 26,7%...); thị trường tiền tệ, tín dụng cơ bản ổn định, tỷ giá ổn định, bảo đảm an toàn, thanh khoản hệ thống ngân hàng; an sinh xã hội, quốc phòng an ninh, trật tự an toàn xã hội được bảo đảm. Nhiều dự án công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia được triển khai và đẩy nhanh tiến độ.
Bên cạnh những kết quả đạt được, diễn biến tình hình kinh tế - xã hội 4 tháng đầu năm 2023 cũng bộc lộ những khó khăn, thách thức tiếp diễn từ Quý IV/2022, gây áp lực điều hành kinh tế vĩ mô và khả năng hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm 2023.
(1) Tăng trưởng GDP Quý I/2023 rất thấp (tăng 3,32% so với cùng kỳ), đặc biệt tăng trưởng ở một số địa phương âm so với cùng kỳ, các động lực chính của tăng trưởng như xuất khẩu, đầu tư trực tiếp nước ngoài, nhất là sản xuất công nghiệp đều giảm và đang trên đà suy yếu. Chậm giải ngân vốn đầu tư công, thu hút vốn FDI 4 tháng giảm gần 18% so với cùng kỳ, lãi suất cho vay cao.
(2) Tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động giảm, số doanh nghiệp giải thể, phá sản tăng, xu hướng này có thể diễn biến phức tạp hơn trong thời gian tới; số lượng doanh nghiệp thiếu đơn hàng diễn ra phổ biến, người lao động mất việc làm tại nhiều khu công nghiệp.
(3) Thu ngân sách nhà nước 4 tháng ước giảm so với cùng kỳ năm trước. Tín dụng tăng trưởng thấp, mặt bằng lãi suất cho vay bình quân vẫn ở mức cao; thị trường tài chính, tiền tệ vẫn tiềm ẩn rủi ro; thị trường bất động sản tiếp tục khó khăn; lạm phát cơ bản cao hơn chỉ số giá tiêu dùng bình quân biểu hiện khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế yếu, tác động của chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa giảm đáng kể hiệu lực.
(4) Một số điểm nghẽn chưa được tháo gỡ hiệu quả như chậm lập, triển khai các quy hoạch thuộc hệ thống quy hoạch quốc gia thời kỳ 2021 – 2030; chậm xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém, các dự án, công trình chậm tiến độ, đầu tư kém hiệu quả, thua lỗ kéo dài, vướng mắc, bất cập trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, thị trường bất động sản… Nhiều vụ việc xảy ra đã gây ảnh hưởng lớn đến niềm tin của người dân đối với hệ thống tài chính, ngân hàng, trái phiếu doanh nghiệp, thị trường bảo hiểm.
(5) Vấn đề năng lượng như xăng dầu, điện, năng lượng tái tạo còn nhiều tồn tại, vướng mắc.
(6) Việc triển khai thực hiện Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.
(7) Công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật được quan tâm thực hiện nhưng công tác thực thi hiệu quả không đồng đều.
(8) Công tác nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước còn hạn chế, bất cập cần được quan tâm.
(9) Lao động, việc làm bị ảnh hưởng bởi khó khăn kinh tế. Số liệu về lao động, việc làm, thu nhập của người lao động trong báo cáo của Chính phủ mâu thuẫn với tình hình kinh tế, hoạt động của doanh nghiệp. Kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia giảm nghèo bền vững còn thấp.
(10) Tình hình dịch bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ diễn biến phức tạp, những tồn tại của lĩnh vực y tế chưa được giải quyết triệt để.
(11) Một số vấn đề trên các lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục gây bức xúc cần được quan tâm.
(12) Một số loại tội phạm có diễn biến phức tạp.
Phóng viên: Theo ông, để nước ta đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội cả năm 2023; thì Quốc hội, Chính phủ, chính quyền các cấp, các ngành cần có những hành động gì?
ĐBQH Lê Hữu Trí: Qua nghiên cứu, tiếp xúc cử tri và phản biện từ xã hội; Tôi thấy có một số vấn đề đòi hỏi Quốc hội, Chính phủ, chính quyền các cấp, các ngành cần quan tâm, chỉ đạo:
Một là, có giải pháp hữu hiệu, tháo gỡ kịp thời khó khăn cho doanh nghiệp, cải thiện môi trường đầu tư và kinh doanh để thúc đẩy sản xuất kinh doanh; phải có giải pháp bảo đảm cung ứng đủ vốn cho nền kinh tế. Đây là yêu cầu đặt ra rất khó khăn trong khi chúng ta vừa phải kiểm soát lạm phát, vừa phải bảo đảm lãi suất phù hợp với nền kinh tế và diễn biến của thị trường.
Theo báo cáo của Chính phủ, Quý I, tăng trưởng kinh tế chỉ bằng 3,32% rất thấp (mức tăng trưởng trên được so sánh trên cơ sở nền kinh tế Quý I/2022 vẫn đang chịu tác động bởi các biện pháp phong tỏa, giãn cách xã hội để phòng chống dịch). Số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động giảm, trong khi đó số doanh nghiệp giải thể, phá sản tăng, số doanh nghiệp thiếu đơn hàng diễn ra phổ biến, người lao động mất việc làm tại nhiều khu công nghiệp, xu hướng này có thể diễn biến phức tạp hơn trong thời gian tới (bình quân một tháng có 19,2 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Nhiều doanh nghiệp đối diện áp lực trả nợ lớn nên phải chuyển nhượng doanh nghiệp, bán cổ phần với mức giá rất thấp, trong nhiều trường hợp phải bán cho đối tác nước ngoài). Có nhiều nguyên nhân nhưng bên cạnh nguyên nhân khách quan như: do đứt gãy thị trường xuất khẩu, nhất là các thị trường xuất khẩu chính của VN, sản lượng và số lượng đơn đặt hàng mới giảm mạnh, hàng tồn kho tăng cao (81,8%), đơn giá thấp; giá cả vật tư, nguyên liệu của nhiều mặt hàng nước ta phải nhập khẩu tăng cao, nhiên liệu tăng cao...thì có nguyên nhân dòng vốn từ thị trường tài chính suy giảm, mặt bằng lãi suất cho vay tăng mạnh trong năm 2022 và vẫn duy trì ở mức cao trong Quý I/2023 (9,30%-10,23%), việc doanh nghiệp tiếp cận vốn tín dụng rất khó khăn, lợi nhuận doanh nghiệp sụt giảm...làm giảm hoạt động đầu tư từ khu vực tư nhân. Tỉ lệ khả năng thanh toán bằng tiền mặt chỉ đạt 0,09 lần (cùng kỳ năm 2022 là 0,19 lần) cho thấy khu vực doanh nghiệp gặp những khó khăn liên quan đến dòng tiền. Qua kết quả khảo sát của VCCI, những khó khăn hàng đầu mà doanh nghiệp gặp phải là tiếp cận tín dụng có nhiều trở ngại, bao gồm cả tín dụng, nguồn vốn lãi suất ưu đãi của Chính phủ và nguồn vốn từ Quỹ hỗ trợ DN nhỏ và vừa. (79,4% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu không có tài sản thế chấp; 58,7% các ngân hàng, tổ chức tín dụng áp đặt điều kiện tín dụng bất lợi cho doanh nghiệp tư nhân; 58,6% thủ tục vay vốn phiền hà; 55,8% doanh nghiệp phải bồi dưỡng cho cán bộ tín dụng để được vay vốn; 49,8% cán bộ tín dụng cố tình bắt lỗi, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ của doanh nghiệp) là rất đáng lo ngại. Đây là một trong những yếu tố làm cho doanh nghiệp đã khó khăn, lại càng khó khăn hơn, góp phần thúc đẩy nhanh quá trình phá sản, giải thể, bán lại doanh nghiệp. Tôi đề nghị cần điều hành chính sách tài khoá có trọng tâm, trọng điểm, chia sẻ vai trò hỗ trợ phục hồi tăng trưởng kinh tế với chính sách tiền tệ; điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, hiệu quả, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khoá, chính sách vĩ mô khác hợp lý để thúc đẩy tăng trưởng nhưng cần tính toán đến áp lực gia tăng lạm phát; cần chủ động xem xét tiếp tục hạ lãi suất nhằm hỗ trợ tăng trưởng; kiểm soát chặt chẽ việc cấp tín dụng sử dụng vốn và hạn mức tăng trưởng tín dụng.
Hai là, cần có giải pháp hữu hiệu, thực hiện nghiêm kỷ cương, kỷ luật để khắc phục ngay những hạn chế, yếu kém của công tác đầu tư công vốn đã kéo dài nhiều năm. Đầu tư công được xem là công cụ dẫn dắt, vốn mồi, kích thích tiêu dùng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; tuy nhiên, qua báo cáo của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế, Ủy ban Tài chính ngân sách cho thấy: Công tác này còn nhiều tồn tại, yếu kém kéo dài (từ công tác xây dựng kế hoạch, lập dự án đầu tư, phân bổ vốn, triển khai thi công, giải ngân quyết toán vốn...) có tác động tiêu cực đến sự tăng trưởng của nền kinh tế. Theo báo cáo: đến hết tháng 4/2023, có 03 bộ và 19 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt trên 20%, 47/52 bộ, cơ quan và 27/63 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt dưới 15%, thậm chí có 32 bộ, cơ quan và 01 địa phương giải ngân đạt dưới 5% kế hoạch. Việc triển khai thực hiện Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế- xã hội như: gói hỗ trợ thuê nhà cho người lao động chỉ đạt gần 60%; gói hỗ trợ lãi suất 2%/ năm cho doanh nghiệp, HTX, hộ kinh doanh thông qua hệ thống ngân hàng thương mại đạt kết quả rất thấp gặp nhiều khó khăn, vướng mắc đều do nguyên nhân chủ yếu ở khâu tổ chức thực hiện. Tôi đề nghị Quốc hội, Chính phủ yêu cầu làm rõ nguyên nhân, xác định trách nhiệm và có giải pháp xử lý, không để tình trạng này tiếp tục kéo dài, tạo hệ lụy xấu đến điều hành kinh tế vĩ mô và tài chính ngân sách nhà nước.
Ba là, cần có biện pháp thực hiện nghiêm kỷ cương, kỷ luật trong việc chấp hành pháp luật về tài chính ngân sách nhà nước. Trong đó, (1) cần có biện pháp quyết liệt để khắc phục những tồn tại, yếu kém trong nhiệm vụ lập dự toán ngân sách nhà nước ở từng cấp (như: lập dự toán không sát với thực tế, hạn chế việc tăng thu từ tiền sử dụng đất...); nhiều địa phương chủ yếu dựa vào nguồn thu từ sử dụng đất là khoản thu không bền vững cho cân đối ngân sách, vì vậy, cần có chỉ đạo việc xây dựng kế hoạch quản lý, khai thác hợp lý, thận trọng, có lộ trình phù hợp, bảo đảm khai thác hiệu quả, lâu dài tài nguyên đất; đồng thời việc sử dụng nguồn thu từ đất phải tập trung ưu tiên cho đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế, kỹ thuật, xã hội; việc chi tiêu không đúng tiêu chuẩn, định mức, chế độ đã ban hành. (2) Kiên quyết không cho chuyển nguồn khi chưa làm rõ nguyên nhân và không chuyển nguồn trái quy định của pháp luật, khắc phục tình trạng chuyển nguồn vốn qua các năm khá lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn, công tác điều hành tài chính ngân sách và điều hành kinh tế vĩ mô. (3) rà soát, làm rõ nguyên nhân, tháo gỡ các vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước không để tiếp tục làm lãng phí nguồn lực, vốn nhà nước; cần xác định và xử lý trách nhiệm đối với người đứng đầu doanh nghiệp nhà nước chậm triển khai, vi phạm trong cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước (theo báo cáo của Chính phủ thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp 03 năm không đạt dự toán, năm 2022 số thu rất thấp, chỉ đạt 3,8 nghìn tỷ, giảm 26,2 nghìn tỷ so với dự toán). (4) Có giải pháp khắc phục dứt điểm tình trạng lãng phí trong quản lý, sử dụng đất đai; nhất là tình trạng bỏ hoang hoá đất nông nghiệp, lãng phí đất đai, tài sản của các dự án do chậm thi hành án, chậm thực hiện các kết luận thanh tra, kiểm tra...Có giải pháp chấn chỉnh triệt để các hiện tượng, các yếu tố gây lãng phí ngân sách nhà nước, không để các yếu tố, hiện tượng này tiếp tục kéo dài (các yếu tố, hiện tượng này đã nêu rất rõ trong báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính ngân sách của Quốc hội).
Bốn là, có giải pháp căn cơ để khắc phục những tồn tại, vướng mắc vấn đề xăng dầu, điện...nhất là việc tăng giá điện, xăng dầu trong bối cảnh doanh nghiệp và đời sống nhân dân đang gặp nhiều khó khăn do tác động của kinh tế thế giới. Cần thiết phải làm rõ tính chính xác, nguyên nhân của khoản lỗ hơn 26 nghìn tỷ đồng năm 2022 của EVN để sớm có biện pháp tháo gỡ bất cập và tạo đồng thuận trong nhân dân.
Năm là, có biện pháp chấn chỉnh ngay lề lối làm việc của bộ máy nhà nước các cấp, nhất là tình trạng cán bộ, công chức, viên chức nhà nước nói chung và cán bộ, công chức giữ các chức vụ lãnh đạo, quản lý nói riêng có biểu hiện sợ trách nhiệm, né tránh, không giải quyết các thủ tục hành chính hoặc gây ách tắc, kéo dài khi giải quyết các thủ tục hành chính của dân và doanh nghiệp. Tình trạng trì trệ trong hoạt động điều hành của bộ máy nhà nước ở nhiều nơi, gây khó khăn, ách tắc trong giải quyết các thủ tục hành chính cho dân và doanh nghiệp đã làm cho doanh nghiệp, người dân đã và đang khó khăn lại càng khó khăn hơn, làm mất nhiều thời gian, tăng chi phí không chính thức và làm mất cơ hội của người dân và doanh nghiệp; trong nhiều trường hợp vi phạm, gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân được Hiến pháp quy định. Đồng thời, khẩn trương rà soát, điều chỉnh, bổ sung các quy định của pháp luật không rõ ràng, khó thực hiện trên thực tiễn, thiếu đồng bộ, xung đột pháp luật nhằm tháo gỡ kịp thời các bất cập trong cơ chế, chính sách, pháp luật gây ách tắc, điểm nghẽn hiện nay trên các lĩnh vực; đây là yêu cầu rất quan trọng, không những cả trước mắt và cả lâu dài để cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, giải quyết kịp thời các vấn đề xã hội phát sinh.
Sáu là, tập trung giải quyết sớm các vấn đề mà xã hội có nhiều bức xúc như: tình trạng chậm thi hành hoặc không thi hành các bản án hành chính, dân sự đã có hiệu lực pháp luật gây nhiều khó khăn, thiệt hại và mất lòng tin của nhân dân; tình trạng mất việc làm có xu hướng tăng cao; số người lao động rút BHXH một lần tiếp tục tăng; vấn đề bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, tệ nạn xã hội, buôn lậu, lừa đảo với nhiều hình thức, nhất là trên không gian mạng v.v...
Xin trân trọng cảm ơn ông!
NTN