Trong những ngày đầu xuân Đinh Dậu, đoàn công tác của Thường trực HĐND tỉnh do Ông Phan Thông tỉnh Ủy viên, Phó chủ tịch HĐND tỉnh cùng các Ban của HĐND tỉnh đã có chuyến về thăm và khảo sát thực tế đời sống của các hộ người đồng bào dân tộc thiểu số mới về định cư tại khu tái định cư thôn Bố Lang xã Sơn Thái, huyện miền núi khánh Vĩnh. Cảm nhận đầu tiên của đoàn khi bước chân tới khu tái định cư là những ngôi nhà cấp IV mới xây xong còn thơm mùi vôi, mùi sơn, được bố trí ngay hàng thẳng lối trông như một khu (phố nhỏ) nơi đô thị và có đầy đủ cơ sở hạ tầng thiết yếu; như đường giao thông nội bộ được đúc bằng bê tông xi năng chạy ngang dọc như ô bàn cờ; hệ thông điện chiếu sáng; hệ thống nước sinh hoạt tự chảy. Ngoài ra còn có nhà văn hóa thôn rộng trên 80 m2 được xây theo kiểu nhà truyền thống của đồng bào dân tộc; để làm nơi tổ chức các hoạt động của thôn. Trao đổi với chúng tôi ông Nguyễn Minh Lợi, Giám đốc Ban quản lý dự án các công trình xây dựng của huyện Khánh Vĩnh, phấn khởi nói: Khu tái định cư thôn Bố Lang được xây dựng để thực hiện tái định cư bền vững cho 142 hộ là người đồng bào dân tộc thiểu số đang sinh sống ở vùng có nguy cơ sạt lở đất do mưa lũ dọc sông Cái thuộc thôn Giang Biên và các hộ thôn khác ở rải rác trên địa bàn xã Sơn Thái, nhằm tạo điều kiện cho các hộ dân có nơi ở ổn định, có đủ điều kiện phát triển sản xuất, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần góp phần phát triển kinh tế, giữ vững an ninh - chính trị - an toàn xã hội tại địa bàn. Đây là dự án định cư tập trung có quy mô lớn so với khu vực miền núi của tỉnh; tổng diện tích đất thu hồi cho việc xây dựng dự án là 7,5 ha, tổng vốn đầu tư được phê duyệt là 14.480 triệu đồng, từ nguồn vốn ngân sách của tỉnh và trung ương; thời gian thi công là 2 năm từ tháng 7/2013 đến tháng 7/2015, nhưng trong quá trình thi công do vướng giải phóng mặt bằng nên dự án đã phải kéo dài đến năm 2017.

  Đến nay dự án đã hoàn thành việc xây dựng 142 căn nhà cùng cơ sở hạ tầng; hiện đã có 26 hộ về nơi ở mới, và trên 100 hộ đã được bàn giao nhà trước tết Đinh Dậu; diện tích đất mỗi hộ được nhận là 240m2, diện tích nhà ở là 30,6 m2, gồm 1 phòng khách, 1 phòng ngủ, khu bếp và nhà vệ sinh khép kín; đồng thời trong quá trình di chuyển về nơi ở mới các hộ còn được hỗ trợ thêm 10 triệu đồng. Có thể khẳng định dự án đã đạt được mục tiêu tạo cho người dân có nơi AN CƯ mới tốt hơn hẳn so với chỗ ở cũ, phần đông các hộ dân rất phấn khởi khi được dọn đến ở trong khu tái định cư.

  Tuy dự án đã hoàn thành bàn giao cho các hộ gia đinh về ở. Xong vẫn còn không ít khó khăn trong khu tái định cư cần phải tiếp tục sự hỗ trợ của các cơ quan, ban ngành liên quan. Trao đổi với chúng tôi, Bà Cà Tam chủ tịch xã Sơn Thái cho biết một số khó khăn như sau:

  Đầu năm 2016 Ban quản lý dự án các công trình xây dựng huyện Khánh Vĩnh đã bàn giao cho xã 26 căn nhà, cho đồng bào về đón năm mới tết Bính Thân; sau khi nhận bàn giao để về ở, tuy nhà cửa khang trang sạch đẹp, nhưng do quá trình lập dự án, cơ quan tư vấn không lấy ý kiến của người dân, cho nên khi thiết kế nhà chưa phù hợp với phong tục tập quán và điều kiện kinh tế của bà con, vì hầu hết các hộ về định cư đều thuộc diện là hộ nghèo, không có khả năng mua bếp ga để đun nấu; bà con quen xử dụng bếp củi, nên không thể nấu trong nhà được, kể cả 116 căn nhà vừa xây xong cũng vậy, tuy không thiết kế kệ bếp, nhưng vẫn bố trí bếp kép kín trong căn hộ. Cho nên muốn về ở được bà con phải xoay sở tìm nguyên vật liệu, kinh phí để làm thêm một cái chòi bên ngoài ngôi nhà để xử dụng làm nơi đun nấu hàng ngày.

  Bên cạnh đó sau khi di rời 142 hộ đồng bào dân tộc thiểu số đang sinh sống ở các vùng có nguy cơ sạt lở do mưa lũ dọc sông Cái về khu tái định cư. Trong quá trình lập dự án chỉ mới tính đến việc đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản cho người dân; chưa đề cập đến vấn đề sinh kế của người dân trong khu dự án. Cho nên hiện nay tuy đã nhận bàn giao nhà, xong vẫn còn hơn 100 hộ chưa thể về nhà mới ỏ được, vì nếu đưa gia đình về ở thì sẽ sinh sống ra sao khi hầu hết diện tích đất sản xuất đều ở quá xa, hộ xa nhất là trên 18 km. Ngoài ra hiện nay vẫn còn 14 hộ trên 60 nhân khẩu, đang trong diện hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo thiếu đất sản xuất. Tuy diện tích giao cho các hộ tương đối lớn, trừ phần diện tích xây nhà ra, diện tích đất còn lại cũng còn gần 200 m2, nhưng khi hỏi các hộ có kế hoạch sản xuất gì không? thì hầu hết các hộ chia xẻ, chưa thể làm gì được vì hầu như không có nhà nào lập hàng rào, cho nên không thể chăn nuôi cũng như trồng trọt trong diện tích đất vườn quanh nhà.

  Vậy làm gì để cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số sớm có cuộc sống AN LẠC, nhằm gắn bó lâu dài với khu tái định cư, chúng tôi đặt câu hỏi này với ông Lê Văn Hoa phó chủ tịch UBND huyện Khánh Vĩnh ông cho biết: trước mắt UBND huyện đang đề nghị các cơ quan chuyên môn huyện và tỉnh xem xét tham mưu trình UBND tỉnh quyết định thu hồi gần 10 ha đất, do Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên lâm sản Khánh Hòa quản lý, để giao cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo thiếu đất sản xuất.

  Tuy nhiên với 142 hộ và hàng trăm nhân khẩu, sống theo kiểu (phố thị) như thế, theo chúng tôi thì còn cần nhiều giải pháp tạo sinh kế cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số cụ thể:

  Như phải đẩy mạnh chính sách giao khoán quản lý bảo vệ rừng phòng hộ, chính sách hỗ trợ trồng rừng sản xuất, theo (nghị định số 75/2015/NĐ-CP ngày 09 tháng 9 năm 2015 của Chính phủ về cơ chế chính sách bảo về rừng và phát triển rừng,gắn với chính sách giảm nghèo nhanh bền vững và hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 – 2020). Vì hiện nay xã Sơn Thái có 5.793 ha đất, rừng tự nhiên, trong đó diện tích rừng phòng hộ là 4.114 ha do Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên lâm sản Khánh Hòa đang quản lý chiếm trên 70% diện tích rừng của toàn xã.

  Khai thác phát huy lợi thế của xã hiện nay, đó là phần lớn diện tích của xã nằm trên trục giao thông nối hai tỉnh Khánh Hòa với Lâm Đồng có hơn 30 Km đường đèo với nhiều thác nước và rừng tự nhiên, tạo nên những điểm du lịch sinh thái hấp dẫn. Vì thế trong tương lai xã nên phối hợp với các cơ quan liên nghiên cứu xây dựng trạm dừng chân cho du khách trên tuyến du lịch Nha Trang – Đà Lạt. 

  Đẩy mạnh công tác đào tạo nghề theo đề án 1956 vận động người dân tham gia các lớp đào tạo ngành nghề truyền thống hướng tới tạo ra một số sản phẩm độc đáo, mang bản sắc địa phương nhằm làm quà lưu niệm cho khách du lịch. Ngoài ra hiện nay phần đông đồng bào dân tộc thiểu số đang sinh sống tại thôn Bố Lang người TRIN, là một dân tộc có nhiều bản sắc văn hóa riêng, cho nên cần nghiên cứu tổ chức các hoạt động văn hóa để phục vụ du khách khi dừng chân tại nhà sinh hoạt cộng đồng thôn.

  Xã Sơn Thái là một xã rất giầu tiềm năng, người dân Sơn Thái cần cù chịu khó trong lao động. Tuy đã được Trung ương, tỉnh, huyện và các cơ quan đơn vị, cũng như nhiều nhà hảo tâm hỗ trợ giúp đỡ về vật chất, cũng như tinh thần. Nhưng do điểm xuất phát của xã còn quá thấp vì hiện nay xã Sơn Thái đang còn là xã thuộc khu vực III (đặc biệt khó khăn). Đồng thời cũng xã có tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo cao nhất các xã trong tỉnh chiếm trên 80% (365/ 464 hộ). Có thể nói phía trưóc tuy vẫn còn nhiều khó khăn thách thức, xong giờ đây xã Sơn Thái nói chung và thôn Bố Lang nói riêng đã có một chỗ AN CƯ với cơ sở hạ tầng đồng bộ, để vững bước tiến lên sớm AN LẠC ngay trên mảnh đất nhiều tiềm năng của mình. 

 Nguyễn Quốc Thịnh – Phó Trưởng Ban Dân tộc HĐND tỉnh Khánh Hòa