Khánh Hòa là một tỉnh ven biển thuộc duyên hải Nam Trung Bộ, với những lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên phong phú và di sản văn hóa đa dạng, nên có tiềm năng để phát triển du lịch nói chung và du lịch cộng đồng nói riêng. Ngoài những địa điểm nổi tiếng với những khu nghỉ dưỡng, khu vui chơi giải trí cao cấp và các thương hiệu du lịch quốc tế, Khánh Hòa còn có khu vực miền núi, vùng ven biển với cảnh quan tự nhiên hùng vĩ và bản sắc văn hóa đặc trưng của người đồng bào dân tộc thiểu số như: Raglai, Chăm.... Những yếu tố này đã tạo nền tảng vững chắc cho sự hình thành và phát triển các mô hình du lịch mang nhiều tiêu chí khác nhau gồm: du lịch văn hóa, sinh thái, nghỉ dưỡng, khám phá, thể thao, giải trí, mạo hiểm; du lịch xanh và du lịch cộng đồng.
Để nắm bắt tình hình phát triển loại hình du lịch cộng đồng, từ đó có cơ sở kiến nghị cơ quan cấp tỉnh định hướng phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh đảm bảo thống nhất, đồng bộ; đồng thời, triển khai thực hiện có hiệu quả chính sách hỗ trợ phát triển du lịch nói chung và du lịch cộng đồng nói riêng, trong các ngày 18 và 19 tháng 9 năm 2025, Ban Văn hóa – Xã hội của Hội đồng nhân dân tỉnh khảo sát du lịch cộng đồng tại các xã thuộc khu vực phía Nam Khánh Hòa gồm: Bác Ái Tây, Ninh Phước và Vĩnh Hải.
Khảo sát tại xã Bác Ái Tây, là xã nằm trong vành đai Vườn Quốc gia Phước Bình, có đồi núi hoang sơ, khí hậu mát mẻ, vườn cây ăn quả và văn hóa đồng bào dân tộc Raglai. Đây là điều kiện thuận lợi cho xã phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng, kết hợp với du lịch văn hóa truyền thống, lễ hội, âm nhạc, ẩm thực đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Từ năm 2022 đến nay, xã đã phối hợp xây dựng quy hoạch du lịch cộng đồng, với 46 cơ sở lưu trú cộng đồng theo tiêu chí.
Đoàn khảo sát tại thôn Bố Lang - xã Bác Ái Tây
Tại xã Ninh Phước, Đoàn khảo sát làng nghề gốm Bàu Trúc và làng nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp. Các làng nghề hoạt động theo mô hình Hợp tác xã, mỗi Hợp tác xã đã thành lập Ban quản lý và có khoảng 50 thành viên chủ yếu là người Chăm. Song song với việc sản xuất, kinh doanh, việc giữ gìn giá trị văn hóa làng nghề gốm và dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc Chăm được các làng nghề bảo tồn và phát huy rất tốt. Năm 2017 làng nghề gốm Bàu Trúc được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đến năm 2022 được USNECO ghi danh vào danh sách văn hóa phi vật thể của nhân loại cần được bảo vệ khẩn cấp (di sản văn hóa làng nghề đầu tiên của Việt Nam được USNECO vinh danh). Đối với Hợp tác xã làng nghề Mỹ Nghiệp, làng nghề hoạt động chủ yếu là dệt thổ cẩm và sử dụng thương hiệu tập thể làng nghề; ngoài ra, trong làng còn phát triển mô hình du lịch sinh thái sen.
Hợp tác xã gốm Bầu Trúc - xã Ninh Phước
Khác với hoạt động du lịch tại 02 xã nêu trên, vịnh Vĩnh Hy thuộc xã Vĩnh Hải, với cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, nước biển trong xanh, rạn san hô phong phú và hệ sinh thái rừng – biển liền kề, nằm trong vùng lõi Vườn quốc gia Núi Chúa nên có thế mạnh phát triển du lịch biển đảo. Hiện nay, mô hình nghỉ dưỡng homestay được cộng đồng dân cư tại vịnh xây dưng và phát triển mạnh.
Làng du lịch Vĩnh Hy - xã Vĩnh Hải
Khó khăn chung trong việc phát triển du lịch cộng đồng tại các xã khu vực Nam Khánh Hòa đó là, các mô hình chưa đủ cơ sở pháp lý và điều kiện để được công nhận điểm du lịch cộng đồng, nên chưa tiếp cận với chính sách hỗ trợ phát triển du lịch theo các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh; phần lớn các cơ sở, mô hình có quy mô hoạt động nhỏ lẻ, mang tính chất hộ gia đình, điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu du khách, chưa phong phú về các hoạt động trải nghiệm; bên cạnh đó, công tác xúc tiến và kết nối giới thiệu tour còn hạn chế. Ngoài ra, một số cơ sở, mô hình thuộc vùng sâu, vùng xa (xã Bác Ái Tây); sản phẩm còn mang tính truyền thống, chưa nâng cấp và cải tiến về mẫu mã, việc đầu tư sản suất còn manh mún, nhỏ lẻ (xã Ninh Phước); hoạt động chủ yếu do hộ gia đình tự tổ chức, phân tán, thiếu đơn vị quản lý tập trung như hợp tác xã hoặc doanh nghiệp cộng đồng, thiếu tính chuyên nghiệp trong chiến lược xúc tiến, quảng bá (xã Vĩnh Hải)….
Đối với các khó khăn nêu trên, Đoàn khảo sát đã ghi nhận, tổng hợp và sẽ kiến nghị đến cơ quan chuyên môn có thẩm quyền xem xét giải quyết và tháo gỡ cho các cơ sở và địa phương, để trong thời gian tới hoạt động du lịch và du lịch cộng đồng tại các xã khu vực phía Nam Khánh Hòa nói riêng và toàn tỉnh Khánh Hòa nói chung phát triển mạnh mẽ và bền vững./.
Thanh Tâm thực hiện